Tấn công của Houthi làm dấy lên căng thẳng tại Biển Đỏ, đe dọa thị trường dầu mỏ toàn cầu

Ngày 23/7, nhóm phiến quân Houthi có trụ sở tại Yemen đã tiến hành các cuộc tấn công vào hai tàu dầu của Saudi Arabia mang tên Encelia và Layla, sử dụng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và drone, theo thông báo từ SABA News Agency của Houthi. Đây là lần tấn công đầu tiên của nhóm kể từ khi họ tuyên bố phong tỏa các tàu Saudi đi qua eo biển Bab el-Mandeb vài ngày trước đó. Lệnh phong tỏa được áp đặt nhằm đáp trả vụ tấn công vào sân bay quốc tế Sanaa ở miền bắc Yemen, trong khi Houthi đổ lỗi cho Saudi Arabia thì chính phủ Yemen ủng hộ Saudi lại nhận trách nhiệm về đòn đánh này.

Cuộc tấn công đã gây ra sự bất ổn trên thị trường dầu mỏ thế giới, khi giá dầu Brent đột ngột vượt mốc 100 USD/thùng, đạt khoảng 101 USD, tăng mạnh so với mức khoảng 79 USD một tháng trước đó. Giá xăng trung bình tại Mỹ cũng tăng từ 3,92 USD lên gần 4,10 USD mỗi gallon theo thống kê từ AAA.

Eo biển Bab el-Mandeb là tuyến đường quan trọng, khoảng 8% lượng dầu thế giới được vận chuyển qua đây, với trung bình 6,2 triệu thùng mỗi ngày trong tháng qua, trong đó Saudi Arabia chiếm khoảng hai phần ba. Vì Houthi kiểm soát vùng lãnh thổ cảng này, việc phong tỏa đồng nghĩa với việc hầu hết dầu Saudi Arabia không thể xuất khẩu theo tuyến biển ngắn qua đây, góp phần làm giảm 10% lượng dầu thế giới khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz từ đầu năm do xung đột với Mỹ và Israel.

Các quốc gia châu Á, đặc biệt là Ấn Độ, dự kiến sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề từ lượng dầu giảm qua Bab el-Mandeb, theo phân tích của hãng Kpler. Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol cũng nhấn mạnh rằng các mối đe dọa tại điểm nghẽn Biển Đỏ làm gia tăng lo lắng về an ninh nguồn cung dầu và sự bất ổn trên thị trường.

Trước tình trạng eo biển Bab el-Mandeb gần như bị phong tỏa, các nhà máy lọc dầu châu Á đang cân nhắc sử dụng tuyến đường thay thế kéo dài hơn qua cảng Yanbu của Saudi Arabia, qua kênh đào Suez tại Ai Cập rồi đi vòng quanh châu Phi đến châu Á. Tuy nhiên, lộ trình này tăng thời gian vận chuyển từ 24 ngày lên 54 ngày và gặp thách thức về năng suất cảng và vận chuyển, theo chuyên gia Homayoun Falakshahi của Kpler.

Hiện cũng có lo ngại Iran có thể can thiệp vào tuyến đường qua kênh đào Suez, nhất là khi các báo cáo và cựu đô đốc Hải quân Mỹ James Stavridis cảnh báo về hành động của Iran nhằm đóng cửa kênh này bằng cách sử dụng lực lượng Houthi tại góc tây nam Biển Đỏ.

Phản ứng trước các đòn tấn công, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ giữ Iran chịu trách nhiệm nếu Houthi tiếp tục các hành động mang tính khiêu khích. Ông nhắc lại chiến dịch tấn công quân sự mạnh mẽ nhằm vào Houthi từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2025 do Mỹ thực hiện nhằm ngăn chặn sự can thiệp vào thương mại hàng hải.

Trump cho biết trong suốt thời gian qua Houthi đã có hành động “có trách nhiệm”, nhưng hiện tại nhóm này đã tái khởi động các cuộc tấn công. Ông cam kết sẽ áp đặt những hình phạt quân sự nghiêm khắc cho Iran và cả Houthi, những lực lượng mà ông gọi là đại diện hoặc tay sai của Iran.

Cuối tháng 3, Houthi công bố một chỉ thị gồm năm điểm cảnh báo Mỹ, các nước Vùng Vịnh và Israel không được tiếp tục tấn công Iran. Trong đó có ba ranh giới đỏ mà nhóm này cho là không thể vượt qua, bao gồm cấm các nước Trung Đông kết hợp với Mỹ và Israel chống Iran, không sử dụng Biển Đỏ làm nơi tấn công Iran và không được leo thang xung đột với Iran cùng đồng minh.

Các điểm còn lại trong chỉ thị kêu gọi viện trợ nhân đạo cho Yemen, công nhận quyền hợp pháp của người Palestine và cảnh báo chống lại các biện pháp áp bức lên nhân dân Yemen. Vụ tấn công của Saudi Arabia vào sân bay ở Yemen được coi là chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn với Houthi.

Chuyên gia Brian Carter từ Viện American Enterprise nhận định các đòn đánh của Saudi cho thấy Riyadh có thể đã thay đổi đánh giá về hiệu quả của thỏa thuận ngừng bắn hoặc nhận thấy mối đe dọa tiềm năng từ các vật liệu có trên chuyến bay bị đánh phá là không thể chấp nhận, và nếu Houthi tiếp tục khiêu khích, Saudi Arabia có thể phải thực hiện các cuộc trả đũa tương xứng.