Cuộc chiến tại Tòa án tối cao làm suy yếu liên minh đối lập chống APC ở Nigeria trước bầu cử 2027

Cuộc chiến giành quyền kiểm soát Đảng Dân chủ Châu Phi (ADC) tại Nigeria đã kéo dài nhiều tháng và giờ đây được chuyển lên Tòa án Tối cao. Tuy nhiên, bên cạnh các khía cạnh pháp lý, áp lực chính trị mới chính là thách thức lớn đối với liên minh đối lập chống lại Đảng Tiến bộ Toàn diện (APC) khi cuộc bầu cử tổng thống năm 2027 đang đến gần.

Trong suốt thời gian qua, cuộc tranh cãi xoay quanh phía ADC chủ yếu liên quan đến các phán quyết tòa án, các phe phái đối lập trong nội bộ, việc tổ chức đại hội và cải cách điều lệ, thay vì tập trung vào các chiến dịch chính trị hay các chính sách phát triển quốc gia. Mỗi bản án lại dẫn đến một đợt kiện cáo mới, làm tăng thêm sự bất ổn. Trong chính trị, sự thiếu chắc chắn có thể gây tổn hại nghiêm trọng không kém thất bại.

Vào tuần trước, Tòa phúc thẩm Nigeria đã giữ nguyên phán quyết của Tòa liên bang cao cấp, cấm Ủy ban Bầu cử Quốc gia Độc lập (INEC) công nhận các đại hội cấp tiểu bang được tổ chức bởi các ủy ban do phe David Mark dẫn đầu bổ nhiệm. Theo đó, tòa phúc thẩm xác nhận rằng theo điều lệ của ADC, những ủy ban điều hành cấp tiểu bang được bầu mới có thẩm quyền tổ chức đại hội tiểu bang chứ không phải ủy ban điều hành quốc gia (NWC).

Phán quyết cũng công nhận rằng các đại hội tiểu bang và đại hội toàn quốc do phe David Mark tổ chức đều vi phạm một lệnh cấm từ tòa án trước đó, nên bị coi là vô hiệu. Phe David Mark đã kháng cáo lên Tòa án Tối cao, khẳng định rằng phán quyết này không loại bỏ ban lãnh đạo hiện tại cũng như không vô hiệu hóa các ứng cử viên đã được đăng ký với INEC.

Theo luật sư hiến pháp Liborous Oshoma, vấn đề then chốt Tòa án Tối cao cần xác định là liệu ủy ban tạm quyền (được bổ nhiệm bởi NWC do David Mark dẫn đầu) có bị đình chỉ và không tổ chức các đại hội hoặc vòng bầu cử sơ bộ hay không.

Nếu ADC không chứng minh được rằng các đại hội gây tranh cãi được tổ chức bởi các cơ cấu đảng hợp pháp thay vì ủy ban tạm quyền, thì hệ quả có thể mở rộng ra cả các ứng viên tranh cử cấp cao. Ông Oshoma cảnh báo rằng vé tranh cử tổng thống cũng có thể bị đe dọa do phán quyết này.

Một điểm quan trọng được ông Oshoma nhấn mạnh là thời gian sẽ là yếu tố quyết định lớn nhất. Ngay cả khi thắng kiện, nếu không còn thời gian chuẩn bị chiến dịch, kết quả cũng rất khó đảm bảo.

Hiện phe David Mark vẫn được INEC công nhận đối với các ứng viên đã đăng ký, bao gồm vé tổng thống Atiku Abubakar/Rotimi Amaechi và hàng trăm ứng viên nghị viện. Trong khi đó, phe Dumebi Kachikwu tuy khẳng định quyền kiểm soát các cấu trúc đảng ở cấp tiểu bang nhưng không được phép nộp hồ sơ ứng viên lên INEC.

Điều này tạo ra một tình huống khó xử thực tế: nếu Tòa án Tối cao xác nhận phán quyết của Tòa phúc thẩm, phe được công nhận kiểm soát đảng có thể không phải là phe đã nộp ứng viên cho INEC trước đó. Ngược lại, nếu phán quyết bị lật lại, phe David Mark sẽ giữ quyền pháp lý nhưng vẫn phải khẩn trương xử lý hậu quả tổn thất nội bộ và mất thời gian quý báu.

Các lãnh đạo đối lập tố cáo rằng Đảng Tiến bộ Toàn diện (APC) đang hưởng lợi từ việc để các đối thủ tranh chấp nội bộ qua nhiều phiên xử kéo dài, dù chưa có bằng chứng cụ thể cho thấy tòa án hoặc INEC đang làm theo chỉ đạo của chính phủ.

Tuy nhiên, một thực tế khó phủ nhận là những cuộc kiện tụng kéo dài khiến đảng đối lập tốn nhiều năng lượng, chia rẽ nội bộ, làm mất lòng tin của các nhà tài trợ và hỗn loạn trong công tác vận động quần chúng.

Điều này dẫn đến việc các đối thủ phải dành nhiều thời gian cho các vụ kiện thay vì tập trung vào chiến dịch tranh cử trên thực địa. Dù tòa án có thể quyết định theo hướng thuận lợi cho phe đấu tranh, nếu lòng tin của cử tri đã mất đi thì những chiến thắng pháp lý có thể đến quá muộn để thành công tại bầu cử.

Những bài học tại Nigeria cho thấy các đảng phái thường không chỉ thua do đối thủ mạnh hơn, mà còn vì xung đột nội bộ làm lu mờ mục tiêu chính trị. Ví dụ, khủng hoảng lãnh đạo kéo dài trong Đảng Dân chủ Nhân dân (PDP) trước bầu cử 2019 làm tổn thất nghiêm trọng thời gian chuẩn bị. Tương tự, APC đã mất chiến thắng ở Zamfara vì không tổ chức bầu cử sơ bộ hợp lệ, khiến Tòa án Tối cao hủy bỏ kết quả bầu cử năm 2019.

Với người dân Nigeria, câu chuyện này vượt xa một đảng đối lập. Nền dân chủ cần cạnh tranh bầu cử đa đảng và các lựa chọn chính trị đáng tin cậy. Nếu các đảng đối lập chỉ lo tranh chấp nội bộ thay vì thuyết phục cử tri bỏ phiếu, chất lượng cuộc bầu cử và sự phát triển chính trị của đất nước sẽ bị tổn hại nghiêm trọng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.