Canada cần cân nhắc lại chiến lược tàu ngầm trong bối cảnh an ninh quốc gia thay đổi

Canada gần đây đã chọn Đức làm đối tác cung cấp 12 tàu ngầm diesel-điện thế hệ mới, từ chối đề xuất của Hàn Quốc. Đây là quyết định cuối cùng, và việc tranh luận ai thắng, ai thua trong đấu thầu giờ không còn ý nghĩa. Tuy nhiên, theo cựu chỉ huy tàu ngầm của Hải quân Hàn Quốc, Moon Keun-sik, điều quan trọng hơn là loại tàu ngầm nào sẽ đảm bảo an ninh quốc gia của Canada trong suốt 30 đến 40 năm tới, bởi tàu ngầm không phải là phương tiện dễ dàng thay thế như ô tô mà là tài sản chiến lược quốc gia quan trọng với tuổi thọ lâu dài.

Moon nhấn mạnh, quyết định mua sắm tàu ngầm cần dựa trên môi trường hoạt động tương lai và các mối đe dọa quốc phòng của Canada, thay vì các yếu tố chính trị hoặc dư luận nhất thời.

Một ví dụ điển hình được cựu chỉ huy Moon đưa ra là chương trình Tàu ngầm Tương lai của Australia năm 2016. Australia ký hợp đồng lớn trị giá khoảng 40 nghìn tỷ won mua 12 tàu ngầm diesel-điện từ Pháp, nhưng chỉ sau 5 năm, nước này đã hủy bỏ hợp đồng và thiết lập liên minh AUKUS với Mỹ và Anh, chuyển hướng chiến lược sang tàu ngầm hạt nhân. Australia chấp nhận tổn thất tài chính và ngoại giao lớn, nhưng nhận thấy tàu ngầm diesel-điện không đủ đáp ứng các thách thức an ninh tương lai.

Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc cân nhắc kỹ lưỡng loại tàu ngầm phù hợp với môi trường an ninh ngày càng phức tạp.

Canada phải bảo vệ vùng biển rộng lớn trải dài từ Thái Bình Dương, Đại Tây Dương đến Bắc Cực, đồng thời giám sát một trong những vùng đặc quyền kinh tế lớn nhất thế giới. Đặc biệt, tuyến đường biển Bắc Cực ngày càng trở nên chiến lược với sự cạnh tranh quân sự gia tăng.

Hoạt động tàu ngầm hạt nhân của Nga tại Bắc Cực đang tăng mạnh, đòi hỏi Canada phải nâng cao năng lực hoạt động dưới nước để khẳng định chủ quyền vùng lãnh thổ này. Nhiều nhiệm vụ then chốt như hoạt động dưới lớp băng dày, theo dõi tàu ngầm đối phương liên tục hay tấn công mục tiêu từ xa là những thử thách mà tàu ngầm diesel-điện khó lòng thực hiện hiệu quả do giới hạn về thời gian lặn và tốc độ di chuyển.

Tàu ngầm hạt nhân có thể hoạt động liên tục dưới lớp băng dày trong thời gian dài mà tàu diesel điện không thể, đồng thời giữ vững khả năng theo dõi mục tiêu chống tàu ngầm đối phương trong nhiều ngày. Hơn nữa, chúng cũng có thể tấn công mục tiêu đất liền ở khoảng cách lớn với độ kín đáo và nhanh chóng rút lui sau khi hoàn thành nhiệm vụ, giúp tạo lợi thế chiến lược quan trọng.

Mặc dù nhiều người Canada phản đối các công nghệ hạt nhân, Moon khẳng định tàu ngầm hạt nhân không đồng nghĩa với vũ khí hạt nhân. Pháp và Mỹ đã áp dụng công nghệ lò phản ứng sử dụng uranium làm giàu thấp (LEU), giảm thiểu rủi ro lan truyền hạt nhân đồng thời đáp ứng yêu cầu vận hành khắt khe.

Do đó, Canada nên cân nhắc mô hình phối hợp "High-Low Mix" gồm tàu ngầm diesel-điện cho phòng thủ ven biển và tuần tra thường xuyên, cùng tàu ngầm hạt nhân cho các nhiệm vụ dài hạn vùng Bắc Cực, triển khai xa và giám sát chiến lược.

Cựu chỉ huy Moon nhấn mạnh: chính thủy thủ tàu ngầm là người hiểu rõ nhất về năng lực cần thiết để bảo vệ quốc phòng, không phải chính trị gia. Họ có nhiệm vụ chuyên môn giải thích và tư vấn cho chính quyền về khả năng quân sự cần thiết.

Khi quân đội giữ im lặng, các quyết định chính trị dễ dẫn đến chiến lược quân sự sai lầm và ảnh hưởng an ninh quốc gia kéo dài nhiều thập kỷ.

Tương tự, Hàn Quốc từng từ chối tàu ngầm lớp Kilo của Nga năm 1996-97 do lo ngại chi phí, hỗ trợ hậu cần và sự không đồng bộ với công nghệ hiện hữu, tập trung phát triển công nghệ tàu ngầm Đức trở thành lực lượng mạnh hàng đầu thế giới.

Ngày nay, Hải quân Hoàng gia Canada đang đứng trước ngã rẽ quan trọng. Chính sách quốc gia cần tôn trọng, nhưng chuyên môn của những người vận hành tàu mới là yếu tố quyết định an ninh quốc gia trong tương lai. Quân đội Canada nên tiếp tục trình bày tầm nhìn dài hạn về phát triển lực lượng tàu ngầm, bao gồm cả việc giới thiệu tàu ngầm hạt nhân dựa trên công nghệ LEU, hợp tác chặt chẽ cùng Hàn Quốc trong lĩnh vực này.

Nhìn chung, bài học của Australia cho thấy việc lựa chọn đúng công nghệ ngay từ đầu giảm thiểu chi phí và rủi ro lâu dài, giúp bảo vệ an ninh quốc gia một cách hiệu quả.

Cuối cùng, việc chọn tàu ngầm phải dựa trên môi trường hoạt động thực tế và những người hiểu rõ nhất đều là các thủy thủ đang ngày đêm bảo vệ đất nước dưới lòng đại dương.