Nỗ lực kiên trì của Phó Tổng thống Kashim Shettima trong bối cảnh chính trị đầy thử thách

Phó Tổng thống Kashim Shettima đã từng nghi ngờ về khả năng được Tổng thống Bola Ahmed Tinubu chọn làm ứng viên phó tổng thống trong nhiệm kỳ thứ hai. Qua tám năm làm Thống đốc bang Lagos, ông Tinubu đã thay đổi ba phó thống đốc: Kofoworola Bucknor-Akerele, Femi Pedro và Abiodun Ogunleye. Chỉ có Chủ tịch Thượng viện Godswill Akpabio – khi còn là Thống đốc bang Akwa Ibom – mới có thành tích tương tự trong 27 năm qua. Do đó, việc ông Tinubu thay thế lãnh đạo phụ tá dường như là chuyện thường thấy dựa trên phong cách lãnh đạo, sự phối hợp hoặc tầm nhìn của ông.

Trong trường hợp của Shettima, lịch sử không phải là nguyên nhân duy nhất khiến ông phải lo lắng. Đã có nhiều người trong đảng muốn có vị trí của ông ngay từ đầu, trong đó có những cựu lãnh đạo như cựu Thống đốc Nasir El-Rufai, người từng ủng hộ ông Tinubu quyết định người kế nhiệm tổng thống khi ông Buhari còn do dự. Nhà tư vấn An ninh Quốc gia Nuhu Ribadu đã ngăn chặn nỗ lực của El-Rufai, cũng như Shettima cùng lúc đã tự tổ chức các chiến dịch vận động riêng.

Phản đối mạnh mẽ nhất với Shettima xuất phát từ phe đối lập và các cộng đồng Kitô giáo trước cuộc bầu cử năm 2023. Dù không có cơ sở pháp lý, liên danh Tinubu-Shettima bị chỉ trích là một “liên danh Hồi giáo-Hồi giáo”, với ngụ ý sẽ đưa Nigeria theo con đường Hồi giáo hóa – điều chưa từng xảy ra với bất kỳ nhà lãnh đạo nào trước đây của quốc gia này.

Tình hình căng thẳng buộc ông Tinubu và đội ngũ của mình phải thường xuyên nhấn mạnh vai trò mục sư của vợ ông, bà Oluremi Tinubu, để chứng minh quan điểm rộng lượng và bình đẳng tôn giáo. Tuy nhiên, đối thủ vẫn không dễ dàng tin tưởng. Sau khi đắc cử năm 2023, Shettima vẫn tiếp tục chịu sự soi xét do những chính sách và bổ nhiệm của chính phủ bị đánh giá theo các chiều kích dân tộc và tôn giáo, đặc biệt tập trung vào các vụ xung đột giữa nông dân và du mục đã làm thiệt mạng hàng trăm người, chủ yếu tại các bang trung tâm-phía bắc Nigeria.

Những cuộc xung đột đẫm máu này đã kéo dài hơn 20 năm, lấy đi sinh mạng khoảng 35.000 người và phá hủy tương lai của hàng triệu người dân. Dù những sự kiện đó xảy ra trước khi chính phủ Tinubu-Shettima nắm quyền, một số nhóm đã lợi dụng để tạo dựng hình ảnh Shettima là người cực đoan nhằm ngăn chặn ông tái cử.

Họ còn cáo buộc ông có liên quan tới giai đoạn đầu của Boko Haram khi còn là Thống đốc bang Borno, cho rằng nếu không đồng lõa, ông đã can thiệp nhiều hơn để ngăn không cho nhóm này phát triển thành tổ chức khủng bố lớn với nhiều chi nhánh tàn bạo sau này.

Năm ngoái, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố sẵn sàng can thiệp tại Nigeria với vũ khí hạng nặng để bảo vệ cộng đồng Kitô hữu, cáo buộc họ đang chịu đe dọa diệt chủng. Một nhóm vận động ở Mỹ vốn được tiếp cận với Trump đã khuyên ông này gây áp lực với Tổng thống Tinubu không chọn Shettima cho nhiệm kỳ tiếp theo, cho rằng một liên danh lãnh đạo toàn Hồi giáo sẽ làm trầm trọng thêm các vụ tấn công nhắm vào người Kitô giáo.

Mặc dù chưa xác định được liệu ông Trump có trực tiếp đòi hỏi điều này hay không, nhưng áp lực thay thế Shettima là có thật. Nguồn tin cho biết điều này đã tác động đến Phó Tổng thống Shettima khiến văn phòng ông giảm bớt các hoạt động. Ông đã cố gắng thể hiện sự trung thành tuyệt đối, thậm chí vượt mức mong đợi để giữ được niềm tin của các nhà lãnh đạo cấp cao.

Shettima cũng từng đối mặt với những nghi kỵ và âm mưu từ chính những cộng sự và nhân vật cùng đảng. Một lần, khi Phó thống đốc bang Borno, Babagana Zulum, lên tiếng chỉ trích dự luật cải cách thuế, phản ứng của ông đã bị hiểu nhầm như một cuộc tấn công gián tiếp từ Shettima, dẫn đến yêu cầu ông phải chịu trách nhiệm.

Gần đây, một số cái tên như cựu Chủ tịch Hạ viện Yakubu Dogara và cựu Thống đốc bang Plateau Simon Lalong, đều là người Kitô giáo, được nhắc tới như các ứng viên thay thế Shettima. Đây nhiều khả năng là một phần của chiến dịch phối hợp với nhóm vận động của Mỹ nhằm ngăn ngừa liên danh lãnh đạo toàn Hồi giáo trong nhiệm kỳ tới.

Cựu Thống đốc Kano – Rabiu Kwankwaso – cũng là một nhân vật với những cuộc tiếp xúc riêng tư và công khai với Tổng thống Tinubu. Kwankwaso mong muốn được bù đắp cho đồng minh cũ Abdullahi Ganduje và giành một vị trí bộ trưởng quan trọng.

Song, những người trong nội bộ chính phủ nghi ngờ Kwankwaso có thể âm mưu làm ứng viên liên danh trong tương lai, nên đã ngăn chặn tiến trình đàm phán. Họ còn thuyết phục Thống đốc Abba Kabir Yusuf rời NNPP sang APC, làm suy yếu Kwankwaso tại khu vực Kano – khu vực bầu cử lớn nhất phía Tây Bắc Nigeria.

Không rõ yếu tố nào quyết định chiến thắng của Shettima, có thể là sự lựa chọn giữa người quen biết và những thách thức đang chờ đón. Ông đã biết cách duy trì sự trung thành và có được sự tin tưởng từ các đồng minh quyền lực trong các lĩnh vực chính trị và kinh doanh. Đặc biệt, ông đã thể hiện sự khôn ngoan khi giữ vai trò phó tổng thống một cách âm thầm, không gây chú ý nhưng rất hiệu quả.

Theo một cách thú vị, Tổng thống Muhammadu Buhari từng phản đối ông Tinubu vì nguy cơ tạo ra liên danh Hồi giáo-Hồi giáo cho năm 2024. Tuy nhiên, giờ đây, ông Tinubu không chỉ chọn Shettima mà còn đề cử lại ông cho nhiệm kỳ tiếp theo. Điều này phản ánh sự biến chuyển trong chính trường Nigeria về vai trò của tôn giáo hoặc có thể là sự chối bỏ thực tế của các chính trị gia.

Tùy vào kết quả bầu cử ngày 16/1/2027, Shettima sẽ lại đối diện thử thách mới. Con đường của ông cũng có thể được soi sáng từ kinh nghiệm của Phó Tổng thống Atiku Abubakar dưới thời Tổng thống Olusegun Obasanjo trước đây.

Azu Ishiekwene là Tổng biên tập của LEADERSHIP và tác giả sách Writing for Media and Monetising It.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.