Bức tranh khác của Alan Turing qua truyện ngắn gợi cảm hé lộ khía cạnh hài hước và yêu đời

Khi nhắc đến Alan Turing, đa số hình dung ông là nhà toán học cô lập, ít hài hước, và chịu đựng đau khổ. Tuy nhiên, giáo sư Sarah Dillon chuyên ngành văn học Anh tại Đại học Cambridge đã đặt lại câu chuyện khi nghiên cứu một truyện ngắn do chính Turing sáng tác trong khoảng thời gian ông bị bắt giữ vì tội bất chính theo luật về hành vi đồng tính tại Manchester năm 1952. Truyện này cho thấy Turing là người vui vẻ, tinh nghịch, yêu văn học và không e ngại với vấn đề về giới tính của mình.

Bà Dillon cho biết tác phẩm chưa được ghi chép kỹ lưỡng do chữ viết tay khó đọc và thường bị bỏ qua trong các nghiên cứu về Turing. Tác phẩm mang tên "Pryce’s Buoy" dài sáu trang và chưa hoàn chỉnh, được cho là viết vào cuối năm 1952 hoặc đầu 1953. Nội dung xoay quanh hai nhân vật gồm Ron Miller – một người hành nghề mại dâm thuộc tầng lớp lao động – cùng Alec Pryce, một nhà khoa học từng tạo ra một phát minh mang tên "Pryce’s buoy". Có thể thấy Alec là phiên bản tự truyện của Turing.

Truyện ngắn được kể qua góc nhìn luân phiên của Alec và Ron, kể về cuộc gặp gỡ tình cờ giữa hai nhân vật trong bối cảnh Alec mệt mỏi sau giờ làm việc và mua sắm Giáng sinh, còn Ron đang cần kiếm tiền bằng nghề mại dâm. Các chi tiết như Ron nghĩ "Nếu anh ta để ai đó dẫn vào phía dưới cầu 10 phút, anh ta có thể kiếm năm shilling" hay hành động "Ron nhìn Alec và mỉm cười nửa vời" tạo thành những khoảnh khắc chân thực đầy ẩn ý.

Alec quan sát Ron với vẻ vừa có chút nghi hoặc vừa bị thu hút, trong khi Ron không giấu được sự tính toán trong việc đánh giá Alec, người trông có vẻ khá giả dù ăn mặc giản dị. Họ cùng nhau đi ăn ở một nhà hàng, và cuộc đối thoại nhẹ nhàng cho thấy sự ngập ngừng, bỡ ngỡ thường thấy trong những lần gặp gỡ tình cảm mới mẻ. Giáo sư Dillon nhận định rằng đoạn văn thể hiện rất chân thực mối quan hệ “nửa muốn tiến tới, nửa sợ lùi lại” cùng những lo lắng về cách ứng xử trong khung cảnh ấy.

Dillon nhận thấy truyện bị ảnh hưởng rõ rệt bởi tác phẩm "Hemlock and After" của nhà văn Angus Wilson, một tiểu thuyết về đề tài đồng tính từng gây tiếng vang trong văn học Anh. Việc Turing mượn lối kể và một số ngôn từ của Wilson được cho là biểu hiện của việc ông học hỏi khi bắt đầu thử sức với sáng tác văn học.

Câu chuyện cũng cho thấy góc nhìn khác về trạng thái tinh thần của Turing sau biến cố bị bắt giữ và áp dụng biện pháp triệt sản hóa học thay vì vào tù. Ông vẫn vui vẻ, yêu đời, và không ngừng tận hưởng cuộc sống, bao gồm cả đời sống tình dục. Kỳ nghỉ mùa hè năm 1952 của Turing ở Na Uy, đất nước có tư tưởng thoáng về đồng tính, cũng cho thấy tinh thần phóng khoáng của ông không bị suy giảm.

Bà Dillon hi vọng nghiên cứu sẽ giúp thay đổi hình ảnh Turing vốn phổ biến trước đây – một thiên tài toán học cô lập, nghiêm nghị và xa cách xã hội. Thực tế nhờ truyện ngắn này, chúng ta thấy ông là một người nhiều khía cạnh: yêu văn chương, hài hước, hoang dã và rất đỗi con người.

Được biết, hình ảnh Turing trong phim điện ảnh "The Imitation Game" (2014) với Benedict Cumberbatch trong vai chính đã góp phần định hình ký ức đại chúng về ông, nhưng theo bà Dillon, phim không chính xác khi miêu tả ông là người không biết đùa, không muốn hợp tác và có mối quan hệ căng thẳng với đồng nghiệp. Bà khẳng định Turing thực tế phức tạp và phong phú hơn nhiều so với mô tả trên màn ảnh.

Alan Turing là một trong những chiến binh phá mã nổi bật của Anh trong Thế chiến 2, đã góp phần rút ngắn cuộc chiến bằng cách giải mã máy Enigma của Đức. Công trình tiên phong của ông tại Đại học Manchester sau chiến tranh mở ra nền móng cho sự phát triển máy tính hiện đại và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, năm 1952, ông bị bắt và phải chấp nhận biện pháp triệt sản hóa học vì đồng tính. Ông qua đời năm 1954 vì ngộ độc cyanide, được cho là tự sát hoặc có thể do tai nạn. Năm 2009, chính phủ Anh đã xin lỗi về cách đối xử tàn nhẫn với Turing.

Thông qua các trang viết mà Turing để lại, bức tranh về ông trở nên đa chiều hơn, không chỉ là một nhà toán học thiên tài mà còn là một người đàn ông yêu đời, hài hước và phóng khoáng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.