Chi tiết thỏa thuận và điều kiện bình thường hóa quan hệ với Israel

Ngày 3/1, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright công bố thỏa thuận hợp tác hạt nhân giữa Washington và Riyadh có thời hạn 30 năm. Theo đó, các công ty Mỹ sẽ chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm để phát triển chương trình năng lượng hạt nhân vì mục đích dân sự tại Ả Rập Xê Út. Trước khi xây dựng cơ sở làm giàu uranium, hai bên sẽ tiến hành nghiên cứu chung kéo dài hai năm nhằm đánh giá tính khả thi.

Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump vào ngày hôm sau đã đưa ra yêu cầu mới: Riyadh phải bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel thông qua Hiệp định Abraham - cơ sở cho việc tái thiết lập quan hệ giữa Israel và một số quốc gia Arab trước đó. Trump cũng nhấn mạnh thỏa thuận không cho phép Ả Rập Xê Út làm giàu uranium, đồng thời khẳng định Mỹ không phản đối các cơ sở hạt nhân dân sự nếu không làm giàu uranium.

Phản ứng và thách thức từ phía Israel và Quốc hội Mỹ

Ả Rập Xê Út từng tuyên bố chỉ thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel nếu xuất hiện lộ trình rõ ràng cho việc thành lập nhà nước Palestine. Hiện điều này khó xảy ra, khiến thỏa thuận khó triển khai trọn vẹn. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Hamas tại Israel và tình hình căng thẳng tại Gaza đã làm chậm tiến trình đàm phán lâu nay.

Phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt nhấn mạnh nếu Riyadh không gia nhập Hiệp định Abraham, thỏa thuận coi như bị hủy bỏ. Động thái này thuộc chiến lược của Trump nhằm mở rộng vòng hòa bình Trung Đông, sau những thành công trong nhiệm kỳ trước khi đưa UAE, Bahrain, Morocco và Sudan gia nhập hiệp định.

Israel e ngại rằng nhờ thỏa thuận này, Ả Rập Xê Út có thể phát triển công nghệ hạt nhân phục vụ mục đích quân sự trong tương lai, kéo theo nguy cơ chạy đua vũ khí hạt nhân tại khu vực, đặc biệt khi một số nước như Thổ Nhĩ Kỳ cũng có thể tham gia. Hiện Israel là nước duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân trong khu vực, dù quy mô kho vũ khí không được công bố.

Vấn đề giám sát và so sánh với các thỏa thuận trước đây

Thỏa thuận mới sẽ cấm Riyadh phát triển hoặc mua công nghệ làm giàu uranium từ các nước không phải Mỹ trong 10 năm đầu tiên. Không giống như thỏa thuận hạt nhân với Iran năm 2015, Riyadh không bắt buộc phải cho phép các thanh tra của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) trực tiếp giám sát chương trình, điều này gây lo ngại về minh bạch và khả năng phát triển bí mật công nghệ hạt nhân.

Tương tự, Mỹ từng ký thỏa thuận hợp tác hạt nhân với UAE năm 2009 nhưng buộc các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất phải ký "Phụ lục bổ sung" với IAEA để tăng cường giám sát. Ả Rập Xê Út đã từ chối ký phụ lục này với lý do ngăn thanh tra tiếp cận các địa điểm linh thiêng như Mecca hay các cung điện hoàng gia.

Bối cảnh căng thẳng gia tăng tại Trung Đông

Thỏa thuận được công bố trong bối cảnh căng thẳng tiếp tục leo thang giữa Mỹ và Iran, khi hai bên liên tục thực hiện các cuộc tấn công lẫn nhau suốt 13 ngày liên tiếp. Tổng thống Trump cảnh báo Tehran không bao giờ được phép phát triển bom hạt nhân, trong khi Iran khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ nhằm mục đích dân sự.

Những điều bổ ích từ bài viết

  • Thỏa thuận hạt nhân Mỹ - Ả Rập Xê Út có thời hạn 30 năm, tập trung vào phát triển năng lượng hạt nhân dân sự.
  • Yêu cầu Riyadh gia nhập Hiệp định Abraham nhằm bình thường hóa quan hệ với Israel làm thỏa thuận gặp nhiều thách thức.
  • Israel và một số nghị sĩ Mỹ lo ngại nguy cơ chạy đua vũ khí hạt nhân tại Trung Đông nếu Ả Rập Xê Út phát triển công nghệ hạt nhân quân sự.
  • Thỏa thuận không bắt buộc có sự giám sát trực tiếp của IAEA, tạo ra quan ngại về minh bạch với chương trình hạt nhân Saudi.
  • Bối cảnh xung đột Mỹ và Iran căng thẳng làm gia tăng tầm quan trọng của thỏa thuận đối với an ninh khu vực.

Đăng ký bản tin QMVN

Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.