Vắng mặt kéo dài của Thượng nghị sĩ Mỹ làm nóng cuộc tranh luận về chính trị gia lớn tuổi

Trong những tuần qua, giới truyền thông Mỹ trong và ngoài Washington DC đã rơi vào trạng thái “nóng bỏng” khi không thể có được thông tin rõ ràng về tình trạng của Thượng nghị sĩ Mitch McConnell sau sự kiện ông được xe cứu thương chuyển khỏi nhà vào ngày 14/6. Một số lời đồn đoán lan truyền rộng rãi, trong đó có những phát biểu cực đoan như khẳng định ông McConnell đã "mất não" và sẽ không trở lại công việc.

Ngày 12/7, văn phòng của ông McConnell đã phát đi tuyên bố chính thức, trong đó ông xác nhận mình đang hồi phục sau một cú ngã và bị viêm phổi "nhẹ". Bức ảnh kèm theo cho thấy ông cười tươi, được vợ là bà Elaine Chao dìu đỡ khi ngồi trên giường bệnh. Tuy nhiên, hình ảnh này lại làm dấy lên nhiều hoài nghi và nhận xét mỉa mai từ các chương trình truyền hình đêm khuya, như nhận định của Jon Stewart và Jimmy Fallon cho rằng ảnh như bằng chứng giả tạo về sức khỏe của ông McConnell.

Sự việc không chỉ là đề tài của các lời đùa cợt mà còn thúc đẩy một cuộc tranh luận nghiêm túc về việc các nhà lập pháp cao tuổi tại Washington duy trì quyền lực dù tuổi tác ngày càng cao và mất dần sự xuất hiện minh bạch trước công chúng. Tiểu bang hiện tại có nhiều chính khách trên 60 tuổi, với tuổi trung bình của thành viên Hạ viện khoảng 58 và Thượng viện xấp xỉ 65 tuổi.

Đại diện trẻ tuổi Alexandria Ocasio-Cortez, mới 36 tuổi, bày tỏ sự bất bình khi nhiều chính trị gia vắng mặt lâu mà không có lời giải thích rõ ràng, trong bối cảnh số phiếu tại Quốc hội rất sít sao, nói rằng điều này có thể ảnh hưởng tới những quyết định quốc gia quan trọng. Cô nhấn mạnh rằng việc vắng mặt kéo dài thế này không thể được xem là điều bình thường.

Ông McConnell dự kiến sẽ nghỉ hưu vào năm tới khi hết nhiệm kỳ. Ông thừa nhận có xu hướng hạn chế chia sẻ các vấn đề sức khỏe liên quan đến tuổi già, dù vẫn muốn giữ sự minh bạch với công chúng. Tình trạng vắng mặt kéo dài không phải điều mới lạ với các chính trị gia Mỹ. Năm 2023, một thượng nghị sĩ 89 tuổi từng khiến dư luận chú ý khi trở lại làm việc sau thời gian dài bị bệnh nhưng có dấu hiệu khó nhớ chuyện xảy ra. Năm 2024 cũng ghi nhận trường hợp một nữ dân biểu 81 tuổi vắng mặt hơn 5 tháng trước khi được phát hiện trong nhà dưỡng lão với bệnh tình mất trí nhanh chóng.

McConnell từng bị chỉ trích khi xuất hiện lúng túng và vô hồn tại một cuộc họp báo cách đây vài năm. Theo nhà khoa học chính trị Oscar Pocasangre từ viện nghiên cứu New America, vấn đề tuổi tác này nằm trong mô hình hệ thống chính trị hiện tại của Mỹ, vốn ưu tiên lớp chính trị gia lớn tuổi hơn so với dân số.

Cái chết đột ngột của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham tuần trước càng làm nổi cộm vấn đề khi ông là người thứ sáu trong Quốc hội hiện tại qua đời kể từ khi nhậm chức năm ngoái, với độ tuổi từ 65 đến 87. Trong công trình nghiên cứu đồng tác giả, Pocasangre cho rằng khoảng cách về tuổi tác giữa chính trị gia và công chúng trẻ khiến nhiều người trẻ không quan tâm và tham gia chính trị.

Khảo sát gần đây của NPR/PBS/Marist cho thấy khoảng 80% người Mỹ ủng hộ việc áp đặt giới hạn độ tuổi và nhiệm kỳ cho các thành viên Quốc hội. Chiến dịch US Term Limits do Thống đốc bang Florida Ron DeSantis và cựu dân biểu David Trone dẫn đầu đề xuất giới hạn hai nhiệm kỳ 6 năm cho thượng nghị sĩ và ba nhiệm kỳ 2 năm cho hạ nghị sĩ nhằm ngăn chặn sự chiếm đóng lâu dài của các chính trị gia chuyên nghiệp.

Oscar Pocasangre đề xuất một cách tiếp cận khác, nhằm cải tổ hệ thống bầu cử "người thắng là tất cả" (winner-take-all) hiện nay, nơi một khu vực chỉ có một đại diện ở Hạ viện và hai đại diện của bang ở Thượng viện. Ông cho rằng hệ thống đại diện tỷ lệ thuận hơn giống như mô hình của Australia sẽ tạo ra Quốc hội đa dạng hơn với nhiều đại diện trong cùng một khu vực, qua đó giúp các đảng nhỏ và các ứng viên trẻ dễ dàng tiếp cận và phát triển.

Một số bang Mỹ đã bắt đầu thử nghiệm các hệ thống bầu cử mang tính đại diện hơn, mở đường cho khả năng áp dụng rộng hơn trên toàn quốc trong tương lai. Dù sự có mặt của các chính trị gia lớn tuổi có thể đem lại kinh nghiệm quý giá cho các thể chế, Pocasangre nhấn mạnh cần cân bằng giữa kinh nghiệm và sự đổi mới để đảm bảo tiếng nói của các thế hệ trẻ không bị lấn át.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.