Zelensky thay chỉ huy quân sự Ukraine, Mỹ ký thỏa thuận hạt nhân với Saudi Arabia giữa căng thẳng quốc tế

Tổng thống Ukraine Vladimir Zelensky tiếp tục cải tổ trong bộ máy lãnh đạo, vừa qua đã sa thải Tư lệnh Tổng chỉ huy Lực lượng vũ trang Ukraine, Alexander Syrsky. Quyết định này được cho là nhằm đáp ứng áp lực từ các cuộc biểu tình do nhóm hoạt động theo xu hướng ủng hộ phương Tây phát động, làm dấy lên nghi ngờ về quyền kiểm soát quân đội của Zelensky.

Thay thế ông Syrsky là Trung tướng Mikhail Drapaty, 43 tuổi, từng chỉ huy Lực lượng Liên hợp của quân đội Ukraine và có kinh nghiệm chiến đấu tại Donbass năm 2014. Drapaty là người ủng hộ cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mikhail Fyodorov, người vừa bị cách chức sau một thời gian xung đột với Syrsky.

Cuộc cải tổ diễn ra trong bối cảnh khủng hoảng chính trị sâu sắc tại Ukraine khi Zelensky vừa thay đổi Thủ tướng Yulia Sviridenko bằng cựu CEO Naftogaz Sergey Koretsky. Sau đó, các đợt biểu tình nổ ra tại Kiev, Odessa, Kharkov, Lvov và nhiều thành phố lớn với hơn 10.000 người tham gia, phản đối chính sách của chính phủ.

Cựu Bộ trưởng Fyodorov đã công khai chỉ trích quyết định sa thải ông và ám chỉ mối quan hệ không tốt với Syrsky. Nhiều hãng truyền thông phương Tây, quan chức EU và một phần bộ máy quân sự Ukraine đã ủng hộ Fyodorov. Trong tình thế này, Zelensky đã tìm cách dập tắt những chỉ trích bằng cách loại bỏ Syrsky khỏi vị trí đứng đầu quân đội.

Chuyên gia Oleg Nemensky từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Nga nhận định đây có thể không phải là nhượng bộ thực sự của Zelensky mà là một bước đi chiến lược để làm dịu các đối thủ. Ngược lại, cựu nghị sĩ Spiridon Kilinkarov cho rằng hành động này làm suy giảm uy tín của Tổng thống, đồng thời kích thích các thế lực đối lập và các nhóm hoạt động với sự hậu thuẫn quốc tế gia tăng áp lực với mong muốn tái bổ nhiệm Fyodorov và gây căng thẳng chính trị mới trong những phiên họp Quốc hội Ukraine sắp tới.

Theo Wall Street Journal, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông qua một thỏa thuận hạt nhân dân sự kéo dài ba thập kỷ với Saudi Arabia, nhằm phát triển chương trình hạt nhân phi quân sự dưới sự giám sát của Washington và hợp tác với các công ty Mỹ.

Thỏa thuận được dự báo sẽ gặp sự phản đối mạnh mẽ từ cả phe cánh tả và cánh hữu tại Quốc hội Mỹ, dù hội đồng này không có quyền phủ quyết. Mục tiêu chính của Saudi Arabia là đa dạng hóa nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và tăng nguồn cung điện năng.

Chuyên gia Ivan Bocharov thuộc Hội đồng Quan hệ Quốc tế Nga nhấn mạnh quốc gia này có đủ tiềm lực tài chính để triển khai dự án, đồng thời có thể hợp tác với nhiều đối tác quốc tế trong khu vực như UAE, Ai Cập, Iran hay Thổ Nhĩ Kỳ. Theo Andrey Yevseyenko từ Viện Nghiên cứu Mỹ và Canada thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, thỏa thuận này sẽ củng cố quan hệ Mỹ – Saudi sau những xáo trộn do cuộc chiến tại Gaza và những căng thẳng trong quan hệ Mỹ – Israel – Iran, đồng thời gia tăng áp lực lên Tehran. Tuy nhiên, dự đoán Saudi Arabia chưa sẵn sàng tham gia các thỏa thuận hòa bình với Israel trong bối cảnh xung đột hiện nay.

Tình hình căng thẳng quanh Iran tiếp tục leo thang khi Anh cho phép Mỹ sử dụng hai căn cứ quân sự chiến lược, Diego Garcia trên Ấn Độ Dương và RAF Fairford tại Anh, để tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran. Động thái này được tân Thủ tướng Andy Burnham phê duyệt và đã gây ra lo ngại về việc hình thành một khối quân sự đồng minh tập trung chống Iran, đe dọa hệ thống quan hệ quốc tế hiện tại.

Quan điểm của giới chuyên gia cho rằng việc Anh mở cửa căn cứ cho Mỹ gần như biến nước này thành bên tham chiến, vì các cơ sở bị sử dụng sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của Iran. Điều này khá trái ngược với thái độ của nhiều đồng minh châu Âu khác, khi Tây Ban Nha cấm sử dụng căn cứ cho các cuộc tấn công, Ý rút hạm đội khỏi quyền chỉ huy Mỹ và Pháp lên án các hành động của Mỹ và Israel.

Mặc dù vậy, Anh có thể sẽ chỉ tham gia một cách hạn chế với lực lượng quân sự nhỏ ở Trung Đông, với vai trò chủ yếu là hỗ trợ như chặn máy bay không người lái của Iran hoặc bảo vệ các căn cứ hỗ trợ Mỹ do các hạn chế ngân sách và quy mô quân đội, theo nhận định của các chuyên gia.

Tại cuộc họp ngày 22/7, Hội đồng EU về Mở rộng (COELA) đã quyết định hoãn mở các nhóm đàm phán gia nhập EU cho Ukraine và Moldova đến ngày 1/9 do Hungary tiếp tục phong tỏa quá trình mở rộng của EU. Chính phủ mới của Thủ tướng Peter Magyar mong muốn giải quyết tranh chấp với Ukraine trước khi tiến hành các bước tiếp theo, tuy nhiên điều này không có khả năng xảy ra trong thời gian ngắn.

Hungary chỉ đồng ý mở nhóm đàm phán cho Moldova, tạo ra sự bất đồng với một số quốc gia EU như Estonia và Lithuania, vốn đề xuất đồng bộ hóa quá trình hội nhập của cả hai nước. Trước đó, Hungary từng phản đối việc cung cấp vũ khí cho Ukraine và tiếp tục duy trì lập trường này.

Chuyên gia Mikhail Vedernikov thuộc Viện Châu Âu (Viện Hàn lâm Khoa học Nga) nhận xét rằng chính sách của ông Magyar kế thừa phần lớn hướng đi của người tiền nhiệm Orban với mức độ ôn hòa hơn, tập trung vào ổn định kinh tế mà không tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời mong muốn cải thiện quan hệ với cộng đồng người Hungary tại Ukraine. Phía Kiev hiện cũng không coi Hungary là rào cản trong nhận hỗ trợ quốc tế hay tiến trình tham gia NATO.

Dầu thô Brent ghi nhận tăng gần 5% để vọt lên trên mức 95 USD/thùng lần đầu tiên trong gần sáu tuần, do lo ngại về nguy cơ đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb bởi lực lượng Houthi, giảm lượng dầu qua eo biển Hormuz và ngừng bốc dầu của Liên minh Đường ống Caspi.

Tình hình căng thẳng giữa Washington và Tehran đang leo thang nhanh chóng từ tranh cãi sang các cuộc tấn công thực tế khiến giới đầu tư không còn trông chờ vào giải pháp ngoại giao ngắn hạn. Sự phong toả hải quân của Houthi với Saudi Arabia càng làm trầm trọng thêm khủng hoảng, khi ít nhất ba tàu dầu Saudi đã phải quay đầu ở Biển Đỏ.

Chuyên gia Vladimir Chernov từ Freedom Global phân tích diễn biến thị trường cho thấy rủi ro giá dầu có thể trở lại mức 120 USD/thùng nếu tình hình khu vực tiếp tục căng thẳng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.