Cháy than ngầm tại Meuselwitz: Vì sao việc dập tắt gặp nhiều khó khăn?

Vào cuối tháng 6 năm 2026, đám cháy bắt đầu xuất hiện tại một khu vực khai thác than cũ ở Meuselwitz, nằm gần biên giới của hai bang Sachsen-Anhalt và Sachsen, Đức. Các ngọn lửa trên mặt đất đã nhanh chóng bị dập tắt, nhưng đám cháy vẫn tồn tại dưới bề mặt đất. Khu vực bị ảnh hưởng là một bể chứa tro than - trong đó đất có lẫn các mảnh than nâu còn sót lại do hoạt động khai thác cũ, đặc biệt được sử dụng đến năm 2013 bởi công ty Mibrag. Với vai trò chủ sở hữu khu vực này, công ty Lausitzer und Mitteldeutsche Bergbau-Verwaltungsgesellschaft (LMBV) đã nhận trách nhiệm xử lý và giám sát hiện trường.

Thông tin từ các bên liên quan xác định một sợi cáp điện cao thế bị chùng xuống đã phát ra tia lửa gây cháy một cây gần đó, làm lửa lan rộng đến các vật liệu dễ cháy dưới đất. Theo giáo sư Tobias Rudolph, chuyên gia về địa chất và giám sát môi trường tại Trường Khoa học Kỹ thuật Georg Agricola ở Bochum, đám cháy này là một minh chứng tiêu biểu cho ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Các đợt nắng hạn kéo dài làm khô cằn không chỉ bề mặt đất mà cả những tầng đất sâu bên dưới. Mức nước ngầm trong khu vực cũng đã giảm đáng kể do hoạt động khai thác than, khiến các hạt bụi than dễ bốc cháy khi có tia lửa.

LMBV cho biết một trong những khó khăn lớn là nguồn nước tại hiện trường hạn chế, đồng thời khu vực cháy không thể tiếp cận trực tiếp để triển khai các biện pháp dập lửa tận gốc. Ngọn lửa dưới lòng đất di chuyển liên tục và tái phát ở nhiều vị trí khác nhau khiến công tác xử lý càng phức tạp. Giáo sư Martin Kreßner, chuyên gia về khai thác lộ thiên và phục hồi tại Đại học Kỹ thuật Bergakademie Freiberg, giải thích rằng tro than từ một nhà máy điện cũ đã được đổ vào các bể chứa và cháy bén vào các lớp đất sâu, trong khi lớp đất phủ mỏng khiến việc tiếp cận và làm mát bằng nước trở nên khó khăn. Có hai cách tiếp cận khả thi là làm mát ngọn lửa hoặc ngăn không cho không khí tiếp xúc với than để ngăn cháy.

Để dập tắt đám cháy, một số thử nghiệm đã được thực hiện. Một trực thăng cứu hỏa đã phun nước trên diện tích xác định trong hai ngày, nhưng nước chỉ làm bụi bay lên mà không ngăn được cháy ở lớp đất sâu. Hệ thống phun sương (sprinkler) cũng được lắp đặt nhằm kiểm soát ngọn lửa. Bên cạnh đó, một vùng đệm chống cháy đã được thành lập bao quanh khu vực bị ảnh hưởng để ngăn cháy lan rộng. LMBV dự định đưa nước vào khu vực cháy thông qua hai đường ống từ hồ chứa khai thác than cách đó khoảng bốn km, tuy nhiên thời điểm bắt đầu đổ nước vẫn chưa được xác định rõ.

Chuyên gia Kreßner cho hay không có ghi nhận đám cháy than tương tự gần đây ở khu vực này. Một đám cháy than lâu dài từng diễn ra hơn 160 năm trước ở Zwickau, phía tây Sachsen, khi một mỏ than đá cháy âm ỉ trong nhiều thế kỷ trước khi được dập tắt hoàn toàn vào năm 1860. Những vụ cháy than đá như vậy khó xử lý hơn do than có hàm lượng năng lượng cao hơn và nằm sâu dưới mặt đất hàng trăm mét, khác với than nâu ở Meuselwitz. Giáo sư Rudolph cũng cho rằng tình trạng tại Meuselwitz không thể so sánh với trường hợp Centralia, Pennsylvania, Mỹ, nơi có một đám cháy than kéo dài hơn 60 năm và biến thành thành phố ma, bởi đám cháy ở Meuselwitz đang được kiểm soát và có kế hoạch dập tắt nhờ các biện pháp làm ướt và ngăn không khí.

Trước thời điểm sụp đổ chế độ cũ, sản lượng khai thác than nâu tại Đông Đức đạt khoảng 300 triệu tấn mỗi năm qua 39 mỏ khai thác lộ thiên. Hiện nay, tại Trung Đức vẫn còn hai mỏ, trong khi khu vực Lausitz còn ba mỏ khai thác, nhưng sản lượng đã giảm đáng kể. Trung Đức khai thác khoảng 11,5 triệu tấn than nâu mỗi năm, trong khi tại Lausitz sản lượng là khoảng 34,6 triệu tấn. LMBV đang đảm nhiệm công tác phục hồi và giám sát các khu vực khai thác than ở Brandenburg, Sachsen, Sachsen-Anhalt và Thüringen nhằm xử lý hậu quả môi trường từ các hoạt động khai thác cũ.