Nhà hát Bolshoi công diễn vở ba lê mới dựa trên 'Anna Karenina' của Rodion Shchedrin

Vở ba lê mới "Anna Karenina" của Rodion Shchedrin vừa được Nhà hát Bolshoi ở Nga trình làng với sự dàn dựng của Maxim Petrov, cựu nghệ sĩ Nhà hát Mariinsky và hiện nay là giám đốc nghệ thuật của Ural Ballet tại Yekaterinburg. Trước đó, tác phẩm từng được biểu diễn dưới sự chỉ huy của Giám đốc Nhà hát Bolshoi Valery Gergiev tại Mariinsky với biên đạo vũ đạo Alexei Ratmansky. Tác phẩm mới không chỉ ghi dấu bước chuyển mới cho vở ballet lâu đời của Bolshoi mà còn là phần nhập khẩu thay thế cho phiên bản ba lê từng vang danh từ thập niên 1970, dàn dựng bởi John Neumeier.

Maxim Petrov nhận nhiệm vụ đưa tác phẩm trở lại sàn diễn lớn nhất nước Nga, xuất phát từ ý tưởng tạo ra một câu chuyện mới dựa trên cảm hứng từ chủ đề "Anna nhớ lại tất cả những gì đã xảy ra với cô". Đội ngũ sáng tạo gồm đạo diễn Roman Kocherzhevsky, biên kịch Bogdan Korolko và họa sĩ Juliana Laikova đã cùng xây dựng một vở diễn có hơi hướng hiện đại, đồng thời giữ được nét trữ tình và sâu sắc trong nội dung.

Mở màn bằng hình ảnh một con tàu hơi nước khổng lồ chiếu đèn pha xuyên qua khói sương trên sân khấu, tạo bầu không khí u ám và đầy ẩn dụ. Tuy nhiên, chỉ với một động tác nhẹ nhàng của đèn chùm, bối cảnh nhanh chóng chuyển đổi giữa phòng khiêu vũ và phòng khách, thể hiện sự biến chuyển của tâm trạng nhân vật chính. Bốn vũ công nam khoác đồ đen xuất hiện với những động tác gắn liền hình dung cảnh cửu vú ở nhà ga, đại diện cho bộ phận bóng tối quanh nhân vật chính và dẫn dắt cảnh tượng.

Những người này được ví như "người hầu tiền sảnh" của sân khấu, chịu trách nhiệm xâu chuỗi các cảnh trong câu chuyện, từ phòng ngủ, sàn khiêu vũ đến nhà ga, khắc họa hành trình của Anna Karenina - từ những mối quan hệ lứa đôi với Vronsky cho tới bi kịch cuối cùng dưới bánh xe tàu hỏa. Họ cũng can thiệp để cứu lấy con trai Sergei khỏi những cú sốc tinh thần, và thậm chí tưởng chừng ngăn cản Anna khỏi cơn đau tim khi bị xã hội quay lưng gay gắt.

Rodion Shchedrin sáng tác vở ba lê dành riêng cho Maya Plisetskaya, và trong bản dựng mới này, trọng tâm vẫn đặt trên nhân vật Anna Karenina. Vở diễn mang dáng dấp gần gũi, với các cảnh được mở rộng theo không gian sân khấu lớn. Các nhân vật như Anna và Kitty xuất hiện đồng bộ trên sàn nhảy, đóng vai trò đối lập với màu sắc trang phục đen-trắng, phản ánh sự lựa chọn tinh tế của Vronsky.

Đội ngũ diễn viên gồm Anastasia Smirnova trong vai Anna và Alexey Putintsev thể hiện vai Vronsky. Các cảnh dàn hợp xướng và múa tập thể được dàn dựng kỹ lưỡng với những biến thiên phong cách từ điệu múa đôi, promenades cho tới cảnh múa góc mẫu mực ở sàn khiêu vũ. Đặc biệt, dàn nhạc hòa tấu mang đến cảm nhận âm nhạc sâu sắc, trong đó có những đoạn nhạc nhỏ lấy cảm hứng từ cảnh hội hè trong "Hồ thiên nga" của Tchaikovsky.

Mặc dù vở diễn chưa đạt đến mức độ tối tăm đặc trưng của thể loại noir văn hóa, nhưng đã tạo ra nhiều điểm nhấn đáng chú ý. Cảnh đua ngựa được xử lý theo phong cách giản lược, với dàn múa nữ mặc áo crinoline và mũ đội đầu cầm quạt, trong khi các vũ công nam trong quân phục mô phỏng ngựa phi nhanh trên sân khấu. Các chi tiết này tuy tạo hiệu ứng thị giác mới mẻ nhưng cũng để lại một số thắc mắc về tính liên kết và ý nghĩa.

Biên đạo cũng tạo sự thú vị khi xây dựng cảnh gia đình với Anna và Karenin đang chia sẻ con trai nhỏ trong khung cảnh bữa ăn gia đình căng thẳng, nơi Karenin và con trai mặc áo trắng, đối lập với Anna mặc đen. Những chi tiết này phản ánh tâm trạng và mâu thuẫn nội tâm sâu sắc giữa các nhân vật.

Diễn viên Igor Tsvyrko đảm nhận vai Karenin với lối diễn xuất giản dị nhưng toát lên vẻ mạnh mẽ và đáng tin cậy. Tuy nhiên, vai Vronsky do Vladislav Lantratov thể hiện vẫn để lại nhiều thắc mắc do thiếu một đoạn solo để làm nổi bật nhân vật này hơn so với Karenin.

Bản dựng của Nhà hát Bolshoi đã thành công trong việc dung hòa sở thích của Giám đốc Gergiev dành cho phần nhạc của Shchedrin và đồng thời tạo điều kiện để dàn vũ công rộng lớn phát huy khả năng, hướng đến một tác phẩm mang tính truyền thống nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn học từ nguyên tác Tolstoy.

Đặc biệt, việc thay thế bản ba lê trước đây của John Neumeier bằng phiên bản do người Nga biên soạn phản ánh đường lối nhập khẩu thay thế trong nghệ thuật, thúc đẩy các tác giả trong nước phát triển các sản phẩm nội địa, từ văn học cho đến nghệ thuật biểu diễn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.