Phát hiện bẫy cá gỗ 7.000 năm tại hồ núi Tesse ở Na Uy
Các nhà khảo cổ học thuộc Đại học Oslo mới đây phát hiện những bẫy cá gỗ được bảo quản tốt trong lòng hồ Tesse, một hồ núi cao 850 mét tại miền nam Na Uy. Phương pháp định tuổi phóng xạ cacbon cho thấy những bẫy được xây dựng cẩn thận này được sử dụng bắt đầu từ khoảng năm 5000 TCN, tức cách đây hơn 7.000 năm. Đây là minh chứng rõ nét cho hoạt động quản lý khai thác thủy sản sớm của các cộng đồng săn bắt hái lượm thời kỳ Mesolithic tại vùng núi Na Uy.
Con người tạo ra nguồn thực phẩm bền vững trước khi có nông nghiệp
Trước thời điểm khoảng 8400 TCN, hồ Tesse vẫn còn nằm dưới lớp băng dày của tấm băng Fennoscandia, khi băng tan đã mở ra một vùng sinh thái mới hoàn toàn. Những người đầu tiên đặt chân lên cao nguyên miền nam Na Uy vào khoảng 8000 TCN nhận thấy các hồ nước mới hình thành không hề có cá do thác dựng và sông sâu khiến cá hồi nâu không thể tự bơi lên. Chính vì vậy, họ đã chủ động mang cá hồi nâu sống vượt qua những thác nước này để thả vào hồ, tạo nguồn thực phẩm đáng tin cậy lâu dài.
Axel Mjærum, nhà khảo cổ học đứng đầu nghiên cứu cho biết suốt hơn một thế kỷ qua, giới khoa học đã nghi ngờ người tiền sử chính là những người đã di chuyển cá vào các hồ núi Na Uy, nhưng thời điểm cụ thể vẫn chưa rõ. Việc phát hiện bẫy cá gỗ tại hồ Tesse cho thấy hoạt động này đã diễn ra từ khoảng 5000 TCN và kéo dài đến tận 2650 TCN, tạo nên một truyền thống đánh bắt cá bền vững hàng nghìn năm.
Cách thức vận chuyển và sự thích nghi của cá hồi nâu
Hiện các chuyên gia vẫn chưa thể xác định chính xác phương pháp người xưa mang cá hồi vượt qua địa hình núi đá hiểm trở. Tuy nhiên, giả thuyết được đưa ra là cá hồi sống được đựng trong da động vật chứa nước để bảo quản khi di chuyển. Đây là công việc đòi hỏi kỹ thuật, quy hoạch cẩn thận và nỗ lực lớn nhằm đảm bảo nguồn thực phẩm có thể duy trì mùa này sang mùa khác.
Việc tạo nguồn cá bền vững không chỉ giúp các cộng đồng săn bắt hái lượm kéo dài thời gian sinh sống trong các khu vực núi cao vào mùa hè để săn tuần lộc và đánh bắt cá vốn có trong hồ mà còn góp phần tăng cường khả năng sinh tồn trong điều kiện khắc nghiệt nơi đây.
Tác động lâu dài lên hệ sinh thái và di sản đến ngày nay
Phát hiện này xóa bỏ quan niệm truyền thống rằng việc canh tác và quản lý môi trường quy mô lớn chỉ xuất hiện cùng với nông nghiệp. Các cộng đồng Mesolithic ở Scandinavia dù không trồng trọt vẫn đã chủ động thay đổi môi trường tự nhiên để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của họ bằng cách di chuyển và nhân giống cá hồi nâu trong các hồ núi.
Nguồn cá hồi nâu ở hồ Tesse duy trì ổn định tới tận những năm 1940 trước khi hồ được chuyển đổi thành công trình thủy điện, với sản lượng lên đến 9 tấn mỗi năm. Những chú cá hồi đó vẫn là hậu duệ trực tiếp của cá được người tiền sử mang vào khoảng 7.000 năm trước.
Nhà khảo cổ Axel Mjærum nhấn mạnh: "Việc thả cá hồi nâu vào các hồ không có cá tại vùng núi Na Uy cách đây khoảng 5000 TCN là minh chứng rõ ràng cho khả năng đột phá trong việc định hình hệ sinh thái của con người, dù trước khi nông nghiệp ra đời".
Những điều bổ ích từ bài viết
- Người Mesolithic ở Na Uy đã vận chuyển cá hồi nâu sống vượt qua thác nước cao để nhân giống trong hồ núi từ khoảng 5000 TCN.
- Bẫy cá gỗ tại hồ Tesse được sử dụng liên tục trong gần 2.500 năm, cho thấy kỹ thuật quản lý thủy sản phát triển sớm.
- Việc di chuyển và thả cá thể hiện khả năng con người chủ động thay đổi hệ sinh thái từ thời tiền nông nghiệp.
- Cá hồi nâu được chọn vì có kích thước lớn, nguồn thực phẩm dồi dào và dễ bắt hơn nhiều loài cá nước ngọt khác.
- Hệ cá hồi ở hồ Tesse trước khi hồ được biến thành thủy điện là hậu duệ trực tiếp từ cá do người tiền sử mang vào.
Đăng ký bản tin QMVN
Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
