Phong trào 'cua roach' gây náo động trước Quốc hội Ấn Độ với biểu tượng gây sốc

Trong cơn mưa lớn làm mờ nhòa cảnh Quốc hội Ấn Độ tại New Delhi, những thanh niên mang trong tay cờ Ấn Độ và những mô hình gián bằng bìa cứng, cùng với hoa hồng nhựa, đã diễu hành qua các tuyến đường trong chiến dịch phản đối ôn hòa. Họ hô vang khẩu hiệu duy nhất: “Từ chức!”. Trước mặt họ là các hàng rào kim loại, cảnh sát chống bạo động cùng lực lượng bán quân sự chặn chặt mọi lối vào Jantar Mantar — địa điểm vốn là trung tâm biểu tình nổi tiếng của thủ đô, lần nữa trở thành tâm điểm của làn sóng phản đối.

Ban đầu, buổi tuần hành được lên kế hoạch như một cuộc biểu tình nhằm thúc đẩy cải cách giáo dục, nhưng nhanh chóng trở thành một biểu hiện mạnh mẽ của phong trào mà chỉ vài tháng trước còn được xem như một trò đùa trên mạng xã hội. Các “cua roach” nay đã bước ra khỏi không gian mạng để thách thức chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi.

Cuộc biểu tình diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang. Ngòi nổ trực tiếp là việc chuyển viện khẩn cấp ngày thứ Bảy của Sonam Wangchuk, một nhà hoạt động và giáo viên, người đã nhịn ăn 21 ngày để ủng hộ yêu cầu của Đảng Janata của Gián (Cockroach Janata Party - CJP). Lực lượng cảnh sát đã bất ngờ can thiệp mạnh mẽ vào cuộc tập trung này, phủ lên ông bằng những tấm trải giường và đưa đi trong khi những người biểu tình cố gắng ngăn chặn bằng những cuộc xô xát và tiếng hô lớn.

Ông Wangchuk hiện vẫn đang điều trị tại bệnh viện nhưng tuyên bố sẽ tiếp tục giữ cuộc nhịn ăn cho đến khi chính phủ chịu trách nhiệm về các vụ bê bối trong hệ thống giáo dục hoặc quốc hội cam kết công khai xử lý vấn đề.

Thay vì làm dịu đi sự phẫn nộ, sự can thiệp của cảnh sát đã làm bùng phát thêm nhiệt huyết phản đối. Abhijeet Dipke, nhà sáng lập CJP, đã nâng cao áp lực lên chính quyền. Ban đầu, yêu cầu chủ yếu là từ chức Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan, nhưng sau vụ việc bệnh viện, mục tiêu đã mở rộng thẳng tới Thủ tướng Modi. Chính phủ vẫn duy trì im lặng, không có đại diện nào gặp gỡ những người biểu tình, trong khi ông Pradhan gọi CJP là “đội B của các phần tử phản động”.

Khó có thể nghĩ ra biểu tượng nào kỳ lạ hơn gián để làm trung tâm cho một phong trào toàn quốc, nhưng chính sự độc đáo này làm nên sức hút cho CJP. Được sáng lập vào tháng 5 như một dự án châm biếm trên mạng xã hội bởi Abhijeet Dipke, cử nhân Đại học Boston chuyên ngành truyền thông kỹ thuật số, phong trào ban đầu chỉ là một cuộc chiến đấu bằng hài hước phản ứng lại các bê bối lọt đề thi trên diện rộng.

Chỉ trong vài tuần, từ một trò đùa ảo, phong trào nhanh chóng lan rộng, thu hút hàng chục triệu người theo dõi và dần bước ra khỏi màn hình để tiến vào đời thực, từ mạng xã hội chuyển đổi thành biểu tình đường phố.

Truyền thống xem gián là loài vật bẩn thỉu và bị khinh rẻ đã được vận dụng lại thành một biểu tượng sức mạnh và sự kiên cường. Nếu hệ thống xã hội coi giới trẻ như một “đám gián” phiền nhiễu và không quan trọng, thì họ sẽ biến chính “đám gián” đó trở nên mạnh mẽ và không thể bị bỏ qua.

Mặc dù đóng vai trò là một hiện tượng hài hước, phong trào lại đưa ra thông điệp chính trị sâu sắc về sự minh bạch, công bằng và trách nhiệm giải trình trong một quốc gia nơi hàng triệu học sinh cảm thấy tương lai của mình chịu ảnh hưởng bởi một hệ thống giáo dục bất công.

Bê bối trong kỳ thi tuyển sinh ngành Y đã châm ngòi cho làn sóng phản đối thêm mạnh mẽ. Việc hủy bỏ kỳ thi tuyển sinh với gần 2,3 triệu thí sinh bị ảnh hưởng sau khi các vụ rò rỉ đề thi và sai phạm nghiêm trọng được phát hiện khiến phẫn nộ không dừng lại. Việc thi lại không giúp xoa dịu tâm lý bất bình, khi mà đối với nhiều gia đình, sự việc tượng trưng cho thất bại của một mô hình giáo dục đầy tham nhũng và thiếu trách nhiệm, đã khiến hơn hai mươi học sinh tự tử trong thời gian bất ổn này.

Khó khăn không chỉ nằm ở các vụ bê bối giáo dục. Ấn Độ tự hào là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trong số các nền kinh tế lớn và có tham vọng trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới trước năm 2030. Tuy nhiên, câu chuyện lạc quan này xung đột với thực tế cuộc sống của hàng triệu thanh niên, khi gần một nửa trong hơn 1,4 tỉ dân số có độ tuổi dưới 25, trong lúc tỷ lệ thất nghiệp thanh niên vẫn là thách thức lớn.

Mỗi năm, hàng triệu sinh viên ra trường bước vào thị trường lao động với sự cạnh tranh gay gắt cho những cơ hội nghề nghiệp hạn chế, cả trong khu vực công và tư. Đối với nhiều người trong số họ, giấc mơ về sự thăng tiến xã hội dưới thời Thủ tướng Modi đang dần xuất hiện những dấu hiệu rạn nứt.

Phong trào không còn giới hạn ở thủ đô. Cuối tuần qua, các cuộc biểu tình lớn cũng diễn ra tại Mumbai, cùng với các cuộc tuần hành mới ở Bengaluru và Hyderabad, phản ánh sự bất mãn chung không chỉ quanh một vụ bê bối thi cử mà là biểu hiện của sự thất vọng kéo dài của thế hệ sống dưới thời 12 năm cầm quyền của Modi, tìm cách thể hiện tiếng nói chính trị mới.

Dù chưa rõ phong trào “cua roach” có thể duy trì sức hút lâu dài và trở thành lực lượng chính trị có ảnh hưởng hay không, nhưng nó đã thành công trong việc thay đổi cuộc tranh luận chính trị trong nước. Chính phủ bị buộc phải phản ứng với các vấn đề giáo dục, một thế hệ bị đánh thức và chứng minh rằng, tại Ấn Độ năm 2026, một biểu tượng đơn giản như con gián cũng có thể trở thành nỗi ám ảnh lớn với chính quyền Modi.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.