Trump nhấn mạnh Saudi Arabia phải công nhận Israel để thỏa thuận hạt nhân tiến triển

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đã lên tiếng bảo vệ thỏa thuận hạt nhân được đề xuất giữa Mỹ và Saudi Arabia, nhấn mạnh rằng việc thực hiện thỏa thuận sẽ gắn liền với việc Saudi Arabia tham gia Abraham Accords - một hiệp định hòa bình Trung Đông - và công nhận Nhà nước Israel. Theo Trump, thỏa thuận này cho phép Saudi Arabia làm giàu uranium và xây dựng các lò phản ứng hạt nhân sử dụng công nghệ Mỹ, chỉ áp dụng cho mục đích dân sự và không liên quan đến phát triển vũ khí hạt nhân.

Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng: "Thỏa thuận Hạt nhân Dân Sự (sẽ không nảy sinh làm giàu chất phóng xạ!) giữa Bộ Năng lượng Mỹ và Saudi Arabia, dành riêng cho các mục đích phi quân sự tương tự như Iran, UAE và các quốc gia khác đang áp dụng, sẽ được phê duyệt, nhưng hoàn toàn phụ thuộc vào việc Saudi Arabia gia nhập Abraham Accords - một thỏa thuận có uy tín và thành công." Ông cũng khẳng định Mỹ không phản đối các cơ sở hạt nhân dân sự mà không có làm giàu uranium.

Năm 2020, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Bahrain ký Abraham Accords dưới thời Trump, đánh dấu bước đột phá khi trở thành các quốc gia Ả Rập đầu tiên trong 25 năm công nhận Israel. Morocco và Sudan sau đó cũng gia nhập hiệp định này. Tuy nhiên, Saudi Arabia giữ lập trường không ký hiệp định hòa bình với Israel nếu chưa có tiến triển về kế hoạch thành lập nhà nước Palestine.

Saudi Arabia đã tạm dừng các cuộc đàm phán bình thường hóa quan hệ với Israel từ tháng 10/2023, sau khi nước này tiến hành chiến dịch không kích Gaza đáp trả các vụ tấn công của Hamas ngày 7/10 cùng năm. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhìn nhận việc Saudi Arabia tham gia Abraham Accords là một "bước nhảy lịch sử hướng tới hòa bình ở Trung Đông".

Thỏa thuận hạt nhân dân sự giữa Mỹ và Saudi Arabia cũng vấp phải nhiều chỉ trích, đặc biệt từ một số chính trị gia Israel. Cựu Thủ tướng Naftali Bennett cảnh báo đây là "một thất bại chiến lược nghiêm trọng đe dọa an ninh của Israel", lo ngại việc làm giàu uranium tại Saudi Arabia có thể khơi mào cuộc chạy đua hạt nhân khu vực và làm mất kiểm soát tình hình.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Avigdor Lieberman cũng cảnh báo rằng chương trình hạt nhân dân sự Saudi Arabia sẽ dễ dàng chuyển sang vũ khí hạt nhân, gây ra cuộc chạy đua vũ khí điên cuồng trên khắp Trung Đông. Các quan ngại này đặt trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran đang leo thang, trong đó İran bị cáo buộc phát triển chương trình hạt nhân gây đe dọa tồn vong đối với Israel.

Mỹ từng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân Iran, như chiến dịch Operation Midnight Hammer tháng 6/2025, trong bối cảnh chiến tranh nhiều lần bùng phát sau khi một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 60 ngày thất bại. So với chương trình của Iran, thỏa thuận với Saudi Arabia không bao gồm việc Mỹ yêu cầu ký thêm các giao thức gọi là Bổ sung cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kiểm tra bất ngờ các địa điểm chưa khai báo.

Thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Saudi Arabia đã được thảo luận nhiều năm qua dưới các chính quyền Trump và Biden, nhưng chưa thể hoàn thiện trước đây do lo ngại từ các nhóm chống phổ biến vũ khí hạt nhân. Điểm khác biệt quan trọng trong thỏa thuận của Trump là không đặt yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm tra nhanh như với Iran, làm dấy lên nhiều tranh cãi về tính minh bạch và an ninh khu vực.

Việc Trump đòi hỏi Saudi Arabia phải công nhận Israel và gia nhập Abraham Accords như điều kiện để thực hiện thỏa thuận gây áp lực lớn lên Riyadh, đồng thời cũng theo đuổi mục tiêu thúc đẩy ổn định chính trị trong khu vực bằng con đường ngoại giao hòa bình.

Toàn bộ diễn biến này tiếp tục phản ánh các mối quan hệ phức tạp và đầy căng thẳng tại Trung Đông, nơi quyền lực, an ninh hạt nhân và chính trị ngoại giao đan xen chặt chẽ, với các nước lớn như Mỹ tiếp tục có ảnh hưởng quyết định đến xu hướng phát triển trong khu vực.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.