Xung đột nội bộ PiS gay gắt, tương lai chính trị Ba Lan nhiều bất ổn

Ban lãnh đạo đảng Luật và Công lý (PiS) Ba Lan vừa đưa ra hạn chót đến cuối ngày thứ Năm để các nghị sĩ và nghị sĩ châu Âu thuộc PiS nộp đơn xin rút khỏi Rozwój Plus, một hội nhóm được thành lập dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng Mateusz Morawiecki. Vào đúng 12 giờ trưa hôm đó, cuộc gặp "cơ hội cuối cùng" giữa Jarosław Kaczyński – Chủ tịch PiS và Mateusz Morawiecki được lên lịch nhằm tìm hướng đi cho cuộc khủng hoảng nội bộ.

Tranh cãi trong PiS giữa phe "maślarzy" và "harcerzy" trở nên căng thẳng đến mức các chính trị gia đe dọa kiện tụng lẫn nhau. Câu chuyện xoay quanh Kacper Płażyński, người yêu cầu Marcin Horała xin lỗi và đóng góp cho quỹ từ thiện của vợ mình sau khi Horała cáo buộc Płażyński liên quan đến bản báo cáo về Karol Nawrocki. Bản báo cáo này từng được gửi đến Kaczyński để quyết định ai sẽ là ứng viên tổng thống, gây ra nhiều tranh luận và khủng hoảng nội bộ.

Xung đột trong PiS không phải mới phát sinh mà là hệ quả của nhiều mâu thuẫn lâu dài. Dù Morawiecki có rời đảng để lập lập đảng mới, hoặc Przemysław Czarnek được thay thế bởi một nhân vật khác, những khó khăn của PiS vẫn sẽ còn đó. Vấn đề sâu xa của đảng vượt qua những khác biệt cá nhân.

Kaczyński được cho là đặt cược vào Czarnek như một nhân vật có thể lặp lại thành công của Karol Nawrocki. Tuy nhiên, Czarnek không sở hữu những đặc điểm tạo nên chiến thắng của Nawrocki, nhà lãnh đạo của phong trào dân túy cánh hữu. Việc này khiến cho kế hoạch của Kaczyński không thành công, ông vẫn kiên quyết duy trì quan điểm của mình dù đối thủ Morawiecki đang có phần thắng thế tạm thời.

Bên cạnh đó, lựa chọn Czarnek còn nhằm mục đích cân bằng quyền lực nhằm đối phó với một trung tâm quyền lực khác đang hình thành quanh Nawrocki. PiS kỳ vọng Czarnek sẽ thu hút sự ủng hộ từ các cử tri cực hữu, nhất là nhằm ngăn chặn sự trỗi dậy của các đối thủ như Konfederacja và Konfederacja Korony Polskiej. Tuy nhiên, chiến lược này phản tác dụng, khiến nhóm cực hữu càng trở nên mạnh mẽ và khả năng thu hút cử tri của PiS bị giảm sút do hình ảnh không rõ ràng, thiếu nhất quán của Czarnek.

Người đứng đầu đảng cũng không nhận ra khoảng trống nội dung chính trị ở khu vực trung tâm, vốn đang được Krzysztof Bosak khai thác, thu hút tầng lớp cử tri ở những vùng không thuộc đô thị lớn.

Đảng PiS hiện đang đối mặt với hai thách thức lớn. Thứ nhất là sự thất bại về mặt tinh thần. Trong chính trị, chiến thắng thường trở thành hiện thực khi đảng bắt đầu tin tưởng vào nó, ngược lại khi họ bắt đầu chấp nhận thất bại là điều tất yếu thì sẽ dễ dẫn đến sụp đổ. Sự sợ hãi đối với các lực lượng đối lập như Konfederacja và Konfederacja Korony Polskiej đã làm lung lay niềm tin của PiS, đồng thời khiến họ chán nản trong cuộc chiến với liên minh Koalicja Obywatelska.

Thứ hai là vấn đề bản sắc chính trị và định hướng trong tương lai. Sự thay đổi lãnh đạo như việc thay Czarnek bằng một "maślarz light" có thể chỉ là sự cải tổ hình ảnh hoặc thay đổi về chương trình chính trị. Tuy nhiên, PiS dường như vẫn chưa xác định rõ phương hướng của mình. Việc đối đầu với các nhóm cực hữu đang trở thành bẫy, vừa không thể khuất phục họ, vừa khiến PiS ngày càng yếu thế khi không giải quyết được nhu cầu thiết thực của người dân, từ các vấn đề dịch vụ công cho đến các lo ngại của khu vực phi đô thị.

Bên cạnh đó, thái độ của PiS về vấn đề Ukraine cũng cần sự cân nhắc kỹ lưỡng; cần assertiveness nhưng không nên chơi trò chính trị bài ngoại.

Diễn biến hiện tại trong PiS được xem như một thí nghiệm với tương lai của nhiều đảng phái khác ở Ba Lan. Khi PiS có thể tan rã, sẽ kéo theo một phản ứng dây chuyền trong nền chính trị, dẫn đến sự phân mảnh của Quốc hội, thậm chí có thể xuất hiện các chính phủ thiểu số hoặc các liên minh tạm thời trong những cuộc bỏ phiếu quan trọng.

Việc Morawiecki rời khỏi PiS có thể tạm thời làm dịu đi căng thẳng, dù chưa chắc chấm dứt hoàn toàn khủng hoảng. Điều này sẽ làm thay đổi điểm tựa quyền lực, khi Morawiecki sẽ tập trung cạnh tranh trực tiếp với Donald Tusk, trong khi một trung tâm mới nổi sẽ trở thành yếu tố quyết định trong chính trường Ba Lan, nhất là trong khối cử tri trẻ, ngày càng chán ngán với chính trị truyền thống.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.