Báo cáo lớn chỉ ra nhiều điểm bất cập trong luật gián điệp của Australia

Independent National Security Legislation Monitor (INSLM), Jake Blight, đã trình bày một báo cáo toàn diện về luật gián điệp và can thiệp nước ngoài của Australia tại quốc hội hôm qua. Sau quá trình tham vấn với các cơ quan chính phủ và nhóm xã hội dân sự, báo cáo nhận thấy rằng dù các luật này được thiết kế để bảo vệ an ninh quốc gia, chúng lại có thể ảnh hưởng tiêu cực tới các hoạt động hợp pháp và nền dân chủ quốc gia.

Luật này, được ban hành năm 2018, đã là một trong những luật đầu tiên trên thế giới tập trung vào các tội danh can thiệp nước ngoài. Tuy nhiên, báo cáo chỉ ra rằng nhiều điều khoản liên quan đến gián điệp và can thiệp nước ngoài quá rộng và chưa rõ ràng, dẫn đến nguy cơ làm giảm tự do báo chí và gây ra hiệu ứng làm lạnh (chilling effect) đối với truyền thông.

Ông Jake Blight nhấn mạnh rằng mối đe dọa từ gián điệp và can thiệp nước ngoài đang hiện hữu và ngày càng tăng, vì vậy cần có luật mạnh mẽ, nhưng đồng thời đảm bảo không xâm phạm các quyền dân chủ mà luật này hướng đến bảo vệ. Báo cáo đưa ra 20 kiến nghị nhằm làm cho các điều luật trở nên hiệu quả và cân bằng hơn, bao gồm việc bổ sung tội danh mới để đối phó với sự đàn áp xuyên quốc gia, sửa đổi nhằm bảo vệ nền dân chủ và tự do báo chí, cũng như định nghĩa rõ hơn về an ninh quốc gia.

Một số điều luật hiện hành rất rộng, thậm chí có thể dẫn đến việc truy tố các nhà báo vì tiết lộ thông tin mật hoặc làm cho thông tin đó trở nên có sẵn cho các cơ quan nước ngoài, đồng thời làm tổn hại đến uy tín quốc gia. Báo cáo cũng nêu rõ rằng định nghĩa về hành động "bí mật" trong các điều luật không phân biệt rõ ràng giữa việc bảo vệ nguồn tin của nhà báo với hành vi gián điệp, dẫn đến nguy cơ tự kiểm duyệt trong báo chí.

Báo cáo nhấn mạnh rằng chính phủ Australia cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để đối phó với sự đe dọa ngày càng tăng từ đàn áp xuyên quốc gia, nơi các chính quyền nước ngoài can thiệp để đe dọa, theo dõi hoặc trừng phạt người dân tại Australia. Một đề xuất cụ thể là tạo ra tội danh mới chống lại hành vi cưỡng bức người dân rời Australia do áp lực hoặc đe dọa từ nước ngoài.

Ông Mike Burgess, Giám đốc ASIO, cho biết ít nhất bốn quốc gia đã có kế hoạch thực hiện hành vi cưỡng bức như vậy tại Australia. Bên cạnh đó, khái niệm "tội phạm thuê mướn" cũng được đưa ra, chỉ các trường hợp chính quyền nước ngoài tài trợ hoặc điều khiển người khác thực hiện các hành vi phạm pháp tại Australia. Vì vậy, báo cáo khuyến nghị tăng mức phạt đối với những ai tham gia vào việc can thiệp vào quyền biểu tình và tham gia đời sống dân chủ của người dân dưới danh nghĩa chính phủ nước ngoài.

Sau tám năm áp dụng các luật an ninh quốc gia này, báo cáo đánh giá hiệu quả của chúng còn hạn chế, thiếu bằng chứng rõ ràng cho thấy các điều luật có tác dụng răn đe đáng kể. Nhiều tổ chức xã hội dân sự cũng đã nêu lên mối quan ngại rằng luật có thể vi phạm các quyền con người quốc tế và tự do dân sự.

Để khắc phục, báo cáo đề nghị cần làm rõ và chính xác hơn định nghĩa về "an ninh quốc gia", hiện nay còn mơ hồ và không đủ cụ thể cho các tội phạm nghiêm trọng, đồng thời chưa bao quát được một số nguy cơ gây hại quốc gia. Định nghĩa mới dự kiến tập trung vào lợi ích cốt lõi quốc gia như quốc phòng và bảo vệ biên giới.

Hiện nay, bộ luật bao gồm 26 điều khoản về gián điệp, can thiệp nước ngoài và bí mật thương mại, trong đó một số điều bị đánh giá là phức tạp và thừa thãi, không góp phần làm luật tốt hơn. Báo cáo đề xuất loại bỏ hoặc sửa đổi các điều khoản này nhằm đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp hơn.

Phát ngôn viên của Bộ trưởng Tư pháp Michelle Rowland khẳng định chính phủ cam kết đảm bảo các hành vi phạm tội liên quan đến gián điệp và can thiệp nước ngoài luôn phù hợp để ứng phó với rủi ro hiện tại. Chính phủ sẽ xem xét cẩn trọng báo cáo và từng khuyến nghị để phản hồi trong thời gian tới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.