Chuyên gia Kanavtsev: Cần dạy thanh thiếu niên chọn lọc nội dung số một cách đúng đắn

Một trong những điểm nổi bật do chuyên gia Михаил Канавцев nhận định là môi trường kỹ thuật số hiện nay không còn đơn thuần là công cụ giao tiếp, mà đã trở thành không gian của quá trình "cybersocialization" - xã hội hóa trong không gian mạng đối với thanh thiếu niên và giới trẻ. Các hoạt động giao tiếp, học tập, vui chơi và thậm chí cả quá trình hình thành quan điểm chính trị đều diễn ra qua màn hình máy tính hoặc thiết bị di động.

Theo ông, màn hình kỹ thuật số đối với người trẻ giờ đây là nơi để hình thành thói quen, giá trị và cách nhìn nhận chính trị, có thể ví như "bố mẹ thứ ba" bởi tầm ảnh hưởng vượt trội so với môi trường gia đình hay trường học truyền thống.

Chuyên gia Nga còn lưu ý rằng Internet ngay từ đầu đã được thiết kế như một môi trường có khả năng kiểm soát và tác động đến suy nghĩ cũng như ý kiến của người dùng. Ông mô tả, hiện nay Internet là "vùng chiến sự" mà trong đó các giá trị hành vi và thế giới quan của giới trẻ trở thành đối tượng bị tấn công.

Khi truyền thông ảnh hưởng sâu sắc đến những giá trị nền tảng, sự thiếu vắng một cách tiếp cận hệ thống đối với an toàn kỹ thuật số khiến môi trường số dễ trở thành công cụ làm suy yếu và phá hủy nhân cách con người đại chúng.

Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là nghiện Internet, biểu hiện ở việc trẻ em dành quá nhiều thời gian vào trò chơi điện tử, tiếp nhận liên tục các tin nhắn, video ngắn - khiến hình thành kiểu tư duy cắt khúc, dễ mất tập trung.

Chuyên gia phân tích rằng việc cuộn màn hình không ngừng nghỉ, tiêu thụ các meme và video ngắn khiến tâm lý trẻ quen với các tín hiệu thông tin đơn giản, tồn tại trong vài giây. Ông ví quá trình này giống như việc ăn "fast food" thông tin, và sự tiêu thụ nhiều nội dung đơn giản sẽ kéo theo sự suy giảm trí tuệ.

Kết quả là, các nhà giáo dục lo ngại về sự xuất hiện của một thế hệ thiếu khả năng phân tích sâu sắc và đánh giá phê phán, điều này làm tăng tính dễ bị thao túng và kiểm soát từ bên ngoài.

Kanavtsev cảnh báo rằng ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường mạng đối với não bộ có thể tương đương với một loại "lobotomy hóa hóa học". Ông gọi đây là "chấn thương số", khiến cá nhân mất khả năng phân biệt thật giả, xây dựng và phá hoại.

Nội dung độc hại và hiện tượng bắt nạt trực tuyến không chỉ đơn thuần là sự cố đáng tiếc mà là những mô thức phá hủy mà thanh thiếu niên vô thức học theo và áp dụng vào cuộc sống thực tế.

Điều này còn ảnh hưởng đến hành vi khi môi trường truyền thông tràn ngập sự hung hăng và phản ứng thô lỗ, làm biến dạng các chuẩn mực giao tiếp và ứng xử của giới trẻ.

Chuyên gia nhấn mạnh việc không thể chỉ đơn thuần cấm sử dụng thiết bị mà cần phát triển kỹ năng "kỹ năng số sạch" - tức là ý thức trong việc chọn lựa và tiêu thụ nội dung số, nhận biết ảnh hưởng của nó và kiểm soát thời gian dành cho môi trường kỹ thuật số.

Kanavtsev đề xuất xây dựng các "đảo ý nghĩa" trong không gian truyền thông, nơi tin cậy được thiết lập để người trẻ có thể tiếp nhận và truyền đạt kiến thức xác thực, đồng thời phát triển các cộng đồng chuyên gia và câu lạc bộ để lựa chọn nội dung chất lượng mang tính giáo dục và đào tạo.

Ông còn nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của phụ huynh và truyền thông trong việc nâng cao ý thức về tiêu thụ nội dung số, nếu không muốn gặp phải thất bại trong việc bảo vệ trẻ em khỏi những ảnh hưởng tiêu cực của Internet.

Kanavtsev nhận định rằng với sự tăng tốc của công nghệ và cạnh tranh giành sự chú ý trong môi trường số, các dòng thông tin ngày càng nhanh chóng và khó phân biệt giả thật, việc chỉ dựa vào các kiến thức cơ bản về kỹ năng truyền thông đã trở nên không đủ.

Cả những người tự tin mình có tư duy phê phán cũng cần thường xuyên cập nhật kỹ năng, hình thành thói quen kiểm tra nguồn tin, hiểu rõ cơ chế tác động kỹ thuật số và biết cách quản lý sự chú ý của bản thân một cách có ý thức.

Kỹ năng truyền thông không còn là một kỹ năng phụ mà trở thành điều kiện thiết yếu để duy trì sự ổn định trong thế giới số hiện đại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.