Dave Eggers và cuộc đối thoại nội tâm qua tiểu thuyết Contrapposto

Cuốn sách A Heartbreaking Work of Staggering Genius ra mắt năm 2000 của Dave Eggers nhanh chóng tạo nên tiếng vang lớn trong giới văn học Mỹ với lối kể chuyện vừa tự trào vừa phô trương. Dù dựa trên trải nghiệm thật khi chăm sóc người em trai Toph sau khi cha mẹ qua đời, cuốn hồi ký này thường xuyên phá vỡ bức tường thứ tư, tự mâu thuẫn và lý giải lại câu chuyện của chính mình. Dù được giới phê bình đánh giá cao và lọt vào danh sách đề cử Pulitzer, giọng điệu châm biếm của Eggers từng khiến không ít độc giả cảm thấy lố bịch, đồng thời thu hút một lượng người hâm mộ trung thành không nhỏ.

Tác phẩm này còn tiên đoán trước sự pha trộn ngày càng mờ nhạt giữa thực tế và hư cấu trong văn hóa hiện đại, khi Eggers không ngại nhấn mạnh các chi tiết được hư cấu và phi chính xác trong câu chuyện của ông.

Bản thân Eggers cũng nổi tiếng với thái độ thẳng thắn và thường xuyên gây tranh cãi. Năm 2000, ông phản ứng mạnh mẽ với thuật ngữ "bán đứng" trong một buổi phỏng vấn với The Harvard Advocate, khẳng định thành công không khiến nghệ sĩ mất đi bản chất chân thật mà chỉ mở ra nhiều cơ hội hơn. Năm 2003, công ty xuất bản McSweeney’s do ông điều hành ra mắt tạp chí The Believer với mục tiêu loại bỏ thái độ mỉa mai trong bài đánh giá sách.

Eggers nhanh chóng khẳng định được vị trí trung tâm của mình trong một phong trào văn học đối lập khi cuốn sách Your Shall Know Our Velocity (2002) được phát hành với nhiều cách thức độc đáo, từ việc in trang đầu lên bìa trước đến phân phối giới hạn qua các nhà sách độc lập.

Tuy nhiên, qua hơn một thập kỷ với 11 tiểu thuyết, ba tác phẩm phi hư cấu cùng nhiều kịch bản và sách thiếu nhi, Eggers dần trở thành một phần của giới văn học chính thống hơn là phe đối lập trước đây. Tác phẩm của ông như A Hologram for the King (2012) và The Circle (2013), mặc dù đề cập đến các vấn đề cấp bách như hình ảnh nước Mỹ hay mạng xã hội, lại được đánh giá nhiều về mặt lương tâm hơn là đổi mới hình thức.

Tiểu thuyết mới nhất của Eggers, Contrapposto, đi sâu khám phá mối quan hệ phức tạp giữa nghệ thuật và các hệ thống hỗ trợ nó. Câu chuyện theo chân hai nhân vật chính Robert "Cricket" Dibb và Olympia Argyros từ thời thơ ấu đến tuổi già, thể hiện hai khía cạnh đối nghịch của sự nghiệp của Eggers. Cricket là nghệ sĩ theo đuổi sáng tạo cá nhân, đôi khi khép kín và xa rời mạng lưới xã hội nghệ thuật, trong khi Olympia là người thạo chuyện thương trường nghệ thuật, phát triển và vận dụng các mối quan hệ để nâng tầm tài năng của Cricket.

Tựa đề Contrapposto lấy cảm hứng từ thuật ngữ nghệ thuật Ý, ám chỉ hình tượng của Michelangelo, gợi mở câu hỏi về việc nghệ sĩ nên dựa vào “bước chân” nào – sự trong sáng nghệ thuật hay khả năng tồn tại trên thị trường. Dù Olympia luôn nỗ lực đưa Cricket ra công chúng và giới thiệu anh vào các mạng lưới nghệ thuật, nhân vật Cricket lại chọn cách giữ vững đam mê một mình, không màng đến những hệ thống hỗ trợ.

Eggers tỉ mỉ ghi lại hành trình phát triển của Cricket từ những bước chập chững đầu tiên đến khi ông nâng cao kỹ năng. Từng khoảnh khắc thăng trầm, niềm vui lẫn thất vọng khi sáng tạo đều được thể hiện chân thực. Qua đó, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của kỷ luật và lòng tận tâm trong việc theo đuổi nghệ thuật, đồng thời cho thấy thành công về kỹ năng còn quan trọng hơn sự nổi tiếng. Cricket trở thành hình mẫu của người nghệ sĩ đặt việc phát triển cá nhân lên trên hết, tin rằng chính quá trình ấy đã giúp anh nhìn nhận thế giới tuyệt hơn người khác.

Mối quan hệ giữa Cricket và Olympia cũng phản ánh những đấu tranh nội tâm của chính Eggers: vừa muốn duy trì sự mới mẻ độc đáo, vừa xây dựng nền tảng cho người khác phát triển. Tuy nhiên, Olympia trong truyện thường xuất hiện như hình mẫu phụ nữ lấy cảm hứng theo kiểu "manic pixie dream girl" mà Eggers dường như chưa nhận thức rõ, khiến nhân vật thiếu chiều sâu tâm lý và gây mất cân bằng trong kể chuyện. Sự mất đối xứng này làm giảm sức nặng của lối kể chuyện vốn dựa trên sự đối lập ý tưởng nghệ thuật giữa hai nhân vật.

Mặc dù vậy, Contrapposto vẫn là một nghiên cứu sâu sắc về cuộc đời và sự phát triển của một nghệ sĩ, xây dựng một bức tranh chân thật và đầy cảm hứng về đam mê và sự khổ luyện trong nghệ thuật.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.