Ngoại trưởng Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận Eo biển Hormuz và phá hoại quyền quản lý của Tehran

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong cuộc phỏng vấn với báo Iran hôm 25/7 khẳng định rằng Điều 5 trong biên bản ghi nhớ hậu chiến tại Eo biển Hormuz quy định rõ ràng trách nhiệm của Iran trong việc khôi phục lưu thông biển qua tuyến đường chiến lược này. Theo ông, nội dung của điều khoản không mơ hồ mà chỉ rõ Iran phải thực hiện các biện pháp cần thiết, bao gồm việc xác định luồng vận chuyển và thực hiện tháo gỡ mìn trong vòng một tháng. Các dịch vụ liên quan đến giao thông trên eo biển sẽ được cung cấp miễn phí trong 60 ngày, sau đó Iran cùng Oman sẽ đàm phán khung quản lý dài hạn.

Araghchi nhấn mạnh: “Điều khoản này hoàn toàn rõ ràng theo quan điểm của chúng tôi.”

Quan chức Iran tố Mỹ đã vi phạm cam kết khi tự ý mở một hành lang vận chuyển phía nam trước khi thời hạn một tháng cho việc thực thi thỏa thuận kết thúc. Ông giải thích rằng, theo Điều 5, Iran có quyền quyết định luồng vận chuyển và cơ chế cần thiết, do đó nếu Mỹ muốn thêm hoặc bãi bỏ lối đi nào phải tham khảo ý kiến Tehran trước.

Ông cho biết lối đi do Iran chỉ định được lựa chọn dựa trên tiêu chí an ninh và an toàn hàng hải, bởi hoạt động tháo gỡ mìn vẫn đang tiến hành thì chưa thể áp dụng đường đi khác. Tuy nhiên, Mỹ đã triển khai hành lang vận chuyển thay thế khoảng 10 ngày sau khi Eo biển Hormuz được mở lại, trong khi vẫn còn hai tuần nữa mới hết hạn thực thi. Tehran đã nhiều lần cảnh báo Washington qua kênh liên lạc trực tiếp sau các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ, cũng như thông qua trung gian Qatar và Pakistan.

Ông Araghchi nói: “Chúng tôi không thấy thiện chí trong hành động của Mỹ. Họ dường như cố tình gây căng thẳng hoặc làm suy yếu chủ quyền và quyền quản lý của Iran đối với eo biển.”

Ông cũng cho biết thông tin hàng hải cho thấy tàu thuyền được khuyến khích tránh đường đi do Iran thiết kế, thay vào đó lựa chọn hành lang phía nam, dù đường đi này chậm hơn và mang rủi ro lớn hơn.

“Cuối cùng, dù mục đích của họ là gì thì chính Mỹ đã vi phạm thỏa thuận và gây ra tình hình hiện tại,” Araghchi kết luận.

Trước câu hỏi về quan hệ với các nước Arab sau cuộc xung đột kéo dài 40 ngày, ông Araghchi cho biết căng thẳng vẫn tồn tại nhưng thấy dấu hiệu ngày càng nhiều quốc gia trong khu vực mong muốn xây dựng lại niềm tin. Iran duy trì tiếp xúc liên tục với các nước láng giềng để giải thích mục đích các hoạt động quân sự chỉ nhằm đáp trả các cuộc tấn công, không nhằm vào các quốc gia khác trong vùng.

Ông phản ánh rằng, lực lượng Mỹ trong giai đoạn xung đột đã sử dụng các cơ sở của một số quốc gia khu vực, điều mà Tehran nghi ngờ là do các nước có liên quan hoặc không kiểm soát được lãnh thổ của mình. Dù vậy, Araghchi nhấn mạnh các chính phủ trong khu vực ngày càng hiểu rằng an ninh và ổn định không thể đạt được bằng cách dựa vào các cường quốc quân sự bên ngoài.

"Tôi nhận thấy ý chí xây dựng lại lòng tin. Chúng ta là láng giềng và sẽ luôn là láng giềng. Chúng ta phải sống hòa bình," ông nói.

Ông cũng cho rằng xung đột mới đây chứng minh việc đặt căn cứ quân sự nước ngoài không hẳn tạo ra an ninh, mà đôi khi còn gây ra bất ổn.

Đề cập tới tình hình ở eo biển Bab al-Mandab, ông Araghchi cho rằng cuộc xung đột tại Yemen không nên chỉ nhìn dưới góc độ Iran mà cần xem là vấn đề lâu dài của khu vực, liên quan đến Yemen, Saudi Arabia cùng các quốc gia láng giềng khác. Ông nhấn mạnh không có giải pháp quân sự nào cho cuộc khủng hoảng và kêu gọi đối thoại giữa các bên trong khu vực, đặc biệt là giữa Yemen và Saudi Arabia.

“Iran sẵn sàng đóng vai trò xây dựng nếu tiến trình đối thoại giữa Yemen và Saudi Arabia được mở,” ông nói. Tehran liên tục thúc đẩy con đường ngoại giao và hy vọng căng thẳng hiện tại không làm phức tạp thêm tình hình Yemen.

"Vấn đề Yemen có thể được giải quyết thông qua ngoại giao và đối thoại. Không cần thiết phải có thêm các cuộc đối đầu quân sự," ông nhấn mạnh.