Khó khăn với đợt bùng phát Cyclospora thử thách cam kết cải tổ hệ thống thực phẩm và tăng cường niềm tin vào CDC của Robert F. Kennedy Jr.

Năm 2025, Robert F. Kennedy Jr. được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (HHS) với lời hứa cải tổ hệ thống thực phẩm và khôi phục niềm tin vào các cơ quan giám sát. Tuy nhiên, ông hiện phải đối mặt với thử thách lớn khi nước Mỹ đang vật lộn với đợt bùng phát hoặc nhiều đợt bùng phát bệnh do thực phẩm gây ra, cụ thể là bệnh cyclosporiasis. Sau hai tháng và hàng nghìn ca nhiễm, hệ thống phản ứng hiện tại của Mỹ lộ rõ điểm yếu.

Các chuyên gia lâu nay cảnh báo Mỹ chưa đủ chuẩn bị để kiểm soát các đợt bùng phát bệnh do thực phẩm. Việc cắt giảm nhân sự cấp cao trong chính phủ trước đây, từ điều tra nguồn bệnh đến truyền đạt thông tin cho công chúng, khiến nhiệm vụ của Kennedy trở nên khó khăn hơn nhiều trong việc kiểm soát ký sinh trùng và xây dựng niềm tin vào phản ứng của chính quyền.

Craig Hedberg, đồng giám đốc Trung tâm An toàn Thực phẩm Minnesota, cho rằng việc giảm nguồn lực tài chính liên bang đã làm suy giảm khả năng ứng phó với các đợt bùng phát như hiện tại.

Thống kê của Michigan ghi nhận trên 7.000 người mắc cyclosporiasis, trong khi Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) thống kê khoảng 4.200 ca chưa được xác nhận trên toàn quốc vì dữ liệu chậm cập nhật. Bộ trưởng Kennedy khẳng định đợt bùng phát hiện "đang được kiểm soát", đồng thời bác bỏ ý kiến cho rằng việc cắt giảm nhân sự ảnh hưởng xấu tới quá trình điều tra.

Các cơ quan FDA và CDC tập trung điều tra rau diếp bắp xay của Taylor Farms, nhà cung cấp thực phẩm cho nhiều nhà hàng và siêu thị. FDA từng công bố rau diếp thử nghiệm dương tính với ký sinh trùng cyclosporia, gây tiêu chảy dữ dội, nhưng sau đó đính chính rằng kết quả này là dương tính giả. Sự việc khiến giới chuyên gia như Donald Schaffner, Chủ tịch khoa khoa học thực phẩm Đại học Rutgers, cho rằng đây là sai sót lớn và đã tạo ra sự nhầm lẫn trong công chúng về nghi vấn rau diếp Taylor Farms liên quan đợt bùng phát.

Người phát ngôn HHS, Emily Hilliard, cho biết FDA đã minh bạch với Taylor Farms trong suốt quá trình điều tra và việc chỉnh sửa kết quả xét nghiệm không thay đổi kết luận ban đầu về nguồn bệnh tiềm năng.

Ký sinh trùng Cyclospora khó theo dõi vì không thể phát triển ngoài cơ thể người, làm phức tạp công tác xét nghiệm và liên kết các trường hợp nhiễm. Các bài xét nghiệm này cũng có nguy cơ cho kết quả dương tính giả, như trong trường hợp rau diếp Taylor Farms.

Bác sĩ Daniel Jernigan, cựu Giám đốc Trung tâm CDC về bệnh truyền nhiễm mới nổi và ký sinh trùng, cho biết nhóm bệnh ký sinh và sốt rét của CDC đã mất 40 triệu USD từ nguồn tài trợ USAID do chính sách của chính quyền trước. Nhóm này cũng giảm một phần tư nhân sự chuyên trách, ảnh hưởng tới khả năng phản ứng khẩn cấp. CDC đang cố gắng sáp nhập nhóm này vào Ban Bệnh do Thực phẩm, Nước và Môi trường để tăng hiệu quả điều tra và kiểm soát.

Người phát ngôn HHS nói rằng số tiền bị cắt là dành cho các hoạt động quốc tế, không ảnh hưởng đến công tác ứng phó trong nước. Đồng thời, dự thảo ngân sách năm 2027 đề xuất tăng 33 triệu USD cho hoạt động an toàn thực phẩm. Các chuyên gia cho rằng việc tăng kinh phí sẽ giúp CDC nâng cao khả năng xử lý vụ dịch.

Ngân sách cho an toàn thực phẩm của CDC năm nay là 74 triệu USD, tăng nhẹ so với năm trước, chiếm khoảng 10% tổng kinh phí cho các bệnh truyền nhiễm mới nổi và động vật truyền nhiễm. Tuy nhiên, CDC đã ngừng yêu cầu báo cáo bắt buộc đối với sáu trong tám loại mầm bệnh từng theo dõi, trong đó có cyclospora, do hạn chế tài chính.

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS) khẳng định việc cắt giảm trong chương trình FoodNet nhằm loại bỏ sự giám sát trùng lặp, dù các chuyên gia cho rằng điều này làm yếu đi khả năng phát hiện sớm các vụ bùng phát.

Ngân sách của FDA dành cho thực phẩm chiếm khoảng 17% tổng kinh phí 7 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với các trung tâm khác như dược phẩm hay thiết bị y tế do phần lớn ngân sách thực phẩm phụ thuộc vào khoản cấp từ Quốc hội, trong khi các trung tâm còn lại nhận nhiều từ phí dịch vụ công nghiệp.

Mặc dù FDA tránh được cắt giảm nhân sự trong đội điều tra dịch bệnh liên quan thực phẩm trong các đợt sa thải liên bang vừa qua, nhóm truyền thông chính thức được cho là đã bị thu hẹp mạnh, làm giảm hiệu quả truyền đạt thông tin về dịch bệnh. Việc FDA ban hành thông báo có kết quả xét nghiệm dương tính rồi sau đó rút lại làm tăng sự hoang mang trong cộng đồng.

Ellen Shumaker – Giám đốc chương trình Safe Plates thuộc Đại học North Carolina cho rằng FDA cần hiện đại hóa cách truyền thông và đưa ra những hướng dẫn rõ ràng cho người tiêu dùng. Thời gian chậm trễ giữa ngày khởi phát 17/5 và ngày thông báo công khai 16/7 được cựu Phó Cục trưởng FDA Frank Yiannas đánh giá là chậm hơn dự kiến.

Một trong những công cụ có thể đẩy nhanh phản ứng là quy định Truy xuất Nguồn gốc Thực phẩm của FDA, dự kiến có hiệu lực năm nay nhưng bị trì hoãn hơn hai năm. Quy định này giúp cơ quan nhanh chóng xác định nguồn gốc sản phẩm trong các vụ bùng phát.

Các phòng y tế địa phương cũng chịu hậu quả của việc cắt giảm ngân sách trước đây. Báo cáo Tháng Năm của Dịch vụ Nghiên cứu Quốc hội Mỹ cho thấy chính quyền trước đã dừng cấp 5,78 tỷ USD khoản tài trợ CDC cho các bang. Sorscher, Giám đốc phụ trách các vấn đề pháp lý tại Trung tâm Khoa học vì Lợi ích Công cộng, nhận định các khoản hỗ trợ này góp phần duy trì đội ngũ điều tra dịch và các chuyên gia về bệnh truyền từ thực phẩm tại các địa phương.

Tại Kentucky, bộ phận phụ trách điều tra các trường hợp bệnh do thực phẩm đã giảm 30-50% nhân sự do mất ngân sách liên bang, và dự báo tiếp tục cắt giảm trong năm tới.

Trong khi đó, bang Ohio mới đây đã nhận được sự trợ giúp của CDC với việc cử nhân viên Điều tra Dịch tễ học đến hỗ trợ cuộc điều tra dịch cyclosporiasis. Ohio cũng từng được CDC hỗ trợ trong các đợt bùng phát dịch trước đây như sốt phát ban năm 2022 và sự cố trật bánh tàu năm 2023.

Tính đến nay CDC đã nhận được báo cáo hơn 4.000 trường hợp được xác nhận bằng xét nghiệm, đồng thời biết về hơn 7.400 trường hợp khác chưa được xác nhận, chủ yếu tại Michigan và Ohio. Vừa qua, FDA thông báo một đợt bùng phát mới liên quan đến một sản phẩm chưa được xác định, khiến cơ quan y tế phải điều tra thêm nhiều nguồn lây mới.

Điều này đồng nghĩa với việc công tác chống dịch còn nhiều thách thức và đòi hỏi phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các cơ quan liên quan.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.