Trận nhật thực ba phần tại Tây Ban Nha bắt đầu từ tháng 8/2026

Josep Masalles, Chủ tịch Hiệp hội Thiên văn Barcelona (ASTER), đã có 53 năm theo dõi các trận nhật thực trên thế giới với tổng cộng 43 lần trải nghiệm, trong đó có 22 lần nhật thực toàn phần. Ông chia sẻ rằng vẻ đẹp của nhật thực là điều không thể so sánh và đây cũng là cơ hội giúp ông đi nhiều nơi, kết nối các nền văn hóa và cộng đồng các nhà thiên văn.

Ngày 12/8/2026 sẽ diễn ra một trận nhật thực toàn phần từ Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha đến quần đảo Balearic ở phía đông, cũng như tại Greenland và rìa tây của Iceland. Tiếp theo, ngày 2/8/2027 là lần nhật thực toàn phần thứ hai, có thể quan sát từ phía nam Tây Ban Nha, Bắc Phi và một phần Trung Đông. Cuối cùng, tháng 1/2028 sẽ chứng kiến một trận nhật thực hình khuyên trên lộ trình từ tây nam đến đông bắc Tây Ban Nha.

Khác với nhật thực toàn phần, trong nhật thực hình khuyên, Mặt Trăng không phủ kín hoàn toàn Mặt Trời do khoảng cách xa hơn, tạo ra hiệu ứng "vòng lửa" xung quanh Mặt Trời.

Mỗi năm thường có từ hai đến ba nhật thực Mặt Trời, song phần lớn diễn ra trên đại dương hoặc vùng thưa dân cư. Nhật thực toàn phần thường xuất hiện cách nhau khoảng 18 tháng. Việc Tây Ban Nha có tới ba trận nhật thực với hai lần toàn phần trong vòng chưa đầy hai năm được coi là điều rất hiếm gặp, theo bà Sandra Benitez Herrera, Trưởng phòng Truyền thông Khoa học và Giáo dục của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA).

Tây Ban Nha chưa chứng kiến nhật thực toàn phần từ năm 1912, và sau trận năm 2027, phải đến năm 2053 mới có một lần nhật thực toàn phần tiếp theo quan sát được tại bất kỳ nơi nào ở châu Âu. Khi mặt trăng che phủ toàn bộ mặt trời, bầu trời tối lại và lớp ngoài của khí quyển mặt trời (vành nhật hoa) hiện rõ bởi mắt thường. Mặc dù thời gian toàn phần chỉ kéo dài vài phút, nhưng xúc cảm về sự hùng vĩ của vũ trụ và vị thế bé nhỏ của Trái Đất khiến hiện tượng này trở nên đặc biệt.

Nhật thực toàn phần không chỉ là một hiện tượng thiên nhiên mà còn là dịp để các nhà khoa học nghiên cứu và quan sát vành nhật hoa cũng như hiện tượng thời tiết không gian – một lĩnh vực ngày càng quan trọng khi con người phụ thuộc nhiều vào vệ tinh trong truyền thông, giao dịch tài chính và theo dõi biến đổi khí hậu.

Thời tiết không gian gồm các cơn gió và bão mặt trời có thể làm gián đoạn vệ tinh và mạng lưới điện trên Trái Đất. Kết hợp dữ liệu quan sát từ mặt đất và tàu thăm dò như Proba-3 hay Solar Orbiter của ESA giúp tính toán các nguy cơ liên quan.

Ý nghĩa lớn nhất của nhật thực có thể là truyền cảm hứng giáo dục, thu hút hàng triệu người tìm hiểu về thiên văn và khoa học nói chung. Các cộng đồng nhỏ cũng tổ chức sự kiện, hội thảo và lễ hội liên quan đến thiên văn để chào đón những người quan tâm.

Nhiều người đang hướng sự chú ý đến trận nhật thực 2027, được gọi là "nhật thực thế kỷ" bởi thời gian toàn phần lên đến trên 6 phút khi đi qua Ai Cập, diễn ra vào buổi sáng khi Mặt Trời ở cao trên bầu trời khác với trận 2026 xảy ra gần hoàng hôn.

Viện Vật lí thiên văn Quần đảo Canary (IAC) của Tây Ban Nha phối hợp cùng Đại học Mohammed VI Polytechnic Morocco và Đài quan sát Mặt Trời Quốc gia Mỹ (NSO) thực hiện dự án North African Telescope Eclipse (NATE). Dự án này huy động các nhà khoa học và học sinh trung học ở ba nước quan sát vành nhật hoa từ 10 điểm đặt kính viễn vọng ở Bắc Morocco. Hình ảnh thu được sẽ được ghép lại tạo thành bức ảnh mở rộng về hoạt động khí quyển mặt trời.

Youssef Moulane, nhà vật lý thiên văn tại Đại học Mohammed VI, chia sẻ trải nghiệm khi còn nhỏ về việc cộng đồng ở khu vực Marrakesh từng sợ nhật thực và phải tránh ra ngoài. Giờ đây, với hiểu biết khoa học, họ được khuyến khích quan sát và tận hưởng hiện tượng thiên nhiên này.

Một số học sinh sẽ được gửi đến phía bắc Tây Ban Nha để thực hành trước cho sự kiện năm 2027. Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn tạo cơ hội kích thích niềm đam mê khoa học cho thế hệ trẻ.

Valentín Juan Martínez Pillet, Giám đốc IAC, nhận xét "Tôi đã thấy người ta khóc, cười và có những hành động kỳ lạ vì đây là khoảnh khắc thật kỳ diệu."

Chuỗi sự kiện nhật thực diễn ra tại Tây Ban Nha và Bắc Phi sẽ là trải nghiệm đặc biệt, vừa mang lại giá trị khoa học vừa giàu ý nghĩa giáo dục, đồng thời thu hút đông đảo người yêu thiên văn từ khắp nơi trên thế giới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.