Miguel Torres và Daniel Barragán tranh cử chủ tịch Hội đồng Thượng viện Peru

Ngày Chủ nhật tới, Hội đồng Thượng viện Peru sẽ tiến hành cuộc bầu cử chủ tịch mới với sự đối đầu gần như cân bằng giữa hai ứng viên Miguel Torres từ đảng Fuerza Popular và Daniel Barragán thuộc Partido Cívico Obras. Cả hai được hỗ trợ bởi các khối nghị sĩ có số phiếu ngang nhau, mỗi bên sở hữu 30 ghế trong tổng số 60 ghế của Thượng viện, tạo nên thế cân bằng hoàn hảo trên lý thuyết.

Danh sách của Miguel Torres là sự phối hợp giữa đảng Fuerza Popular và Renovación Popular, trong đó Alejandro Muñante và Edgar Mancha đến từ Renovación Popular lần lượt được đề cử cho vị trí Phó Chủ tịch thứ nhất và thứ ba, còn Nilza Chacón của Fuerza Popular đảm nhận Phó Chủ tịch thứ hai. Chiến lược này nhằm phân chia quyền lực giữa hai bên trong liên minh, với Torres dẫn dắt phe chính phủ.

Ngược lại, liên danh ứng viên Daniel Barragán tập hợp bốn đảng không cùng chung quan điểm chính trị gồm Juntos por el Perú, Ahora Nación, Obras, và Partido del Buen Gobierno. Liên minh này được đặt tên là Consenso por la Democracia, thể hiện nỗ lực hợp nhất phe đối lập chống lại ảnh hưởng của phong trào fujimorismo. Các ứng viên cho các chức Phó Chủ tịch lần lượt là Jaime Quito, Jaime Delgado và Nora Bonifaz, đại diện cho các đảng tham gia.

Việc các đại diện của liên minh đối lập cùng nộp danh sách vào ngày thứ Bảy vừa qua cho thấy sự đồng thuận và đoàn kết giữa các phe phái không đồng nhất về tư tưởng nhưng thống nhất trong mục tiêu cân bằng quyền lực trong Thượng viện.

Sự cân bằng 30-30 trong số phiếu bầu khiến kết quả bầu chủ tịch Thượng viện không được đảm bảo. Bỏ phiếu được thực hiện theo hình thức kín và một số nghị sĩ có thể thay đổi quyết định của họ so với cam kết ban đầu mà không ai biết cho tới khi kiểm phiếu.

Còn những tình huống kịch tính hơn nữa như kết quả bầu cử hòa nhau cả ở vòng đầu và vòng hai vẫn chưa có hướng giải quyết cụ thể trong quy định của Thượng viện. Theo ý kiến của ông César Delgado, cựu cán bộ cấp cao của Quốc hội Peru, cơ chế quyết định cuối cùng dựa trên lá phiếu định đoạt của người đứng đầu Hội đồng chưa thể áp dụng với kỳ bầu cử này bởi Chủ tịch Hội đồng chưa được xác định cho đến khi bầu xong, trong khi nhiệm kỳ Quốc hội mới chính thức từ ngày 27/7, một ngày sau cuộc bầu cử.

Nếu xảy ra bế tắc, ông Delgado đề xuất ứng viên Miguel Torres nên rút lui khỏi vai trò chủ trì cuộc bầu cử để tránh xung đột lợi ích, thay vào đó Phó Chủ tịch của danh sách ứng viên mà Torres thuộc về sẽ đứng ra điều hành. Và trong trường hợp không thể giải quyết bằng các thủ tục quy định, Thượng viện sẽ cần bàn bạc bằng hình thức chính trị để tìm ra phương án, có thể là bốc thăm hoặc thỏa thuận để bên nào có nhiều ủng hộ hơn nắm quyền mà không chính thức dùng quyền bầu định đoạt.

Bốn người phát ngôn của liên danh đối lập đã nhấn mạnh mục đích chung là củng cố nền dân chủ và tạo sức mạnh cho hệ thống tư pháp ở quốc gia. Roberto Sánchez nhấn mạnh sự hợp tác này nhằm đảm bảo cân bằng quyền lực không bị chi phối bởi một phe duy nhất, trong khi Alfonso López Chau kêu gọi sự ủng hộ nhiệt thành từ các thành viên.

Jorge Nieto cảnh báo về sự ảnh hưởng quá mức của các cơ quan hành pháp vào các cơ quan kiểm soát như Tòa án Hiến pháp hay Viện Kiểm sát, đồng thời nhấn mạnh tính cần thiết của sự cân bằng quyền lực từ Quốc hội. Ricardo Belmont kết luận rằng liên minh này phản ánh sự đoàn kết cần thiết, thay vì để phe fujimorismo đối đầu nhau, vì điều đó sẽ làm mất cân bằng quyền lực trong quốc hội mới.

Trong khi đó, phía đại diện của Fuerza Popular, Patricia Juárez, bảo vệ danh sách của Miguel Torres vì tính đại diện vùng miền và kêu gọi mở rộng vai trò Thượng viện là đồng hành cùng hành pháp chứ không phải cản trở.

Theo điều 17 Quy chế của Thượng viện Peru, vòng bầu đầu tiên sẽ xác định người chiến thắng bằng đa số đơn giản của các thượng nghị sĩ có mặt trong phiên họp, không cần quá nửa tổng số 60 ghế. Nếu chưa có danh sách nào đạt đa số này, cuộc bầu phải tiếp tục ở vòng hai giữa hai danh sách có số phiếu cao nhất, người có nhiều phiếu hơn sẽ thắng mà không cần đạt mức tối thiểu cụ thể nào.

Như vậy, vòng hai chính là kịch bản có thể xảy ra nếu hai ứng viên Torres và Barragán hòa nhau ở vòng đầu. Quy chế chưa chỉ rõ cách xử lý khi vòng hai cũng không thể chọn ra người thắng với số phiếu nhiều hơn, đặt ra bài toán khó cho Thượng viện Peru trong thực tế điều hành.

Giải pháp cuối cùng có thể phải là thỏa thuận chính trị giữa các nhóm nghị sĩ hoặc một số phương án giải quyết linh hoạt khác mà chưa được quy định rõ ràng trong luật lệ hiện hành.

Trong bối cảnh này, cuộc bầu cử chủ tịch Hội đồng Thượng viện Peru ngày Chủ nhật tới được xem là sự kiện quan trọng phản ánh sự phân hóa quyền lực sâu sắc và khả năng phải tìm kiếm phương án giải quyết mang tính sáng tạo chính trị trong các cơ quan lập pháp.