Khí gas cay ở Ấn Độ: Luật pháp, khoa học và hậu quả với người biểu tình

Khí gas cay, hay còn gọi là tác nhân lachrymatory, là một hợp chất hóa học gây kích thích các dây thần kinh trong tuyến lệ mắt, khiến mắt chảy nước mắt. Ngoài ra, nó còn gây đau nghiêm trọng ở mắt và hệ hô hấp, kích ứng da, chảy máu và thậm chí có thể dẫn đến mù lòa. Hiệu ứng của khí gas cay thường xuất hiện sau 20-30 giây tiếp xúc và kéo dài tới 30 phút.

Hai loại khí gas cay phổ biến được sử dụng hiện nay là khí CS và khí CN. Khí CS (o-chlorobenzylidene malononitrile) là dạng aerosol kích hoạt cảm biến đau trên cơ thể, gây cảm giác bỏng rát và khiến mắt tự động nhắm lại. Trong khi đó, khí CN (Phenacyl chloride) độc hại hơn vì có thể gây tác động nghiêm trọng đối với da.

Tại Ấn Độ, lực lượng kiểm soát bạo loạn chủ yếu sử dụng các khí gas cay dựa trên CS, được sản xuất bởi Đơn vị Khí khói cay (Tear Smoke Unit) trực thuộc Bộ Nội vụ Ấn Độ, đặt tại khuôn viên Lực lượng Biên phòng Dân sự (BSF) ở Gwalior.

Khí gas cay có xuất phát điểm thú vị khi lần đầu được cảnh sát Pháp áp dụng trước Thế chiến I năm 1912 nhằm kiểm soát tội phạm vũ trang. Đến Thế chiến I (1914-1918), khí gas này trở thành vũ khí trong chiến tranh khi binh lính Pháp sử dụng lựu đạn gas cay để khiến binh sĩ Đức rơi vào tầm bắn dễ dàng hơn.

Sau đó, năm 1921, quân đội Mỹ áp dụng chiến thuật này tại Trận Blair Mountain ở West Virginia để dẹp cuộc nổi dậy của thợ mỏ đòi quyền lợi. Kết quả hiệu quả khiến khí gas cay trở thành công cụ kiểm soát dân sự phổ biến tại hơn 600 thành phố Mỹ vào năm 1923.

Ngày 20/7/2026, những người biểu tình thuộc Đảng Cockroach Janta Party (CJP) tiến hành tuần hành tới quốc hội Ấn Độ, yêu cầu Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan từ chức vì nghi vấn rò rỉ đề thi NEET-UG 2026. Đám đông lớn lập tức gặp sự kháng cự mạnh mẽ từ cảnh sát Delhi và lực lượng Hành động Nhanh (Rapid Action Force - RAF).

Video ghi lại cho thấy ban đầu cảnh sát dùng gậy để trấn áp, sau đó triển khai khí gas cay và vũ khí bắn pellet khi tình hình leo thang. Hậu quả làm nhiều người biểu tình và cảnh sát bị thương, trong đó một người biểu tình đang trong tình trạng nguy kịch tại phòng ICU ở Delhi, nhiều người khác bị gãy xương và bầm tím, đồng thời một số nhân viên cảnh sát cũng bị thương.

Có những video lan truyền phản ánh việc lực lượng RAF sử dụng bình gas cay đã hết hạn, gây bức xúc trên mạng xã hội. Lãnh đạo CJP Ashutosh Ranka đăng tải thắc mắc về việc cảnh sát Delhi có sử dụng khí gas hết hạn hay không nhưng đến nay cảnh sát chưa có phản hồi chính thức.

Vào tháng 6/2010, Tufail Ahmed Mattoo thiệt mạng khi bị trúng bình khí gas cay ném trực tiếp vào đầu tại một cuộc biểu tình ở Jammu và Kashmir. Vụ việc này đã gây ra làn sóng biểu tình dữ dội, làm nhiều người chết. Sau đó, một ủy ban được thành lập để xây dựng quy trình tiêu chuẩn nhằm kiểm soát đám đông với mức lực tối thiểu và giảm thiểu thương vong phụ.

Báo cáo của ủy ban về quy trình ứng phó biểu tình có nhấn mạnh khí gas cay hiệu quả hạn chế ở khu vực mở và bị ảnh hưởng bởi điều kiện gió.

Tháng 8/2016, Irfan Ahmad, 18 tuổi, tử vong sau khi bị trúng bình khí gas cay vào ngực trái; tháng tiếp theo, một cụ ông tử vong do nhồi máu cơ tim trong lúc khí gas cay được sử dụng tại huyện Kulgam ở Jammu và Kashmir.

Nghiên cứu năm 2017 đăng trên tạp chí BMC khảo sát tác động khí gas cay trong 25 năm ghi nhận 2 trường hợp tử vong trên tổng số 5.910 người bị ảnh hưởng. Một tử vong do hít phải khí gas trong nhà dẫn tới suy hô hấp; trường hợp còn lại chết vì chấn thương đầu khi bị trúng bình khí gas cay.

Các cơ quan y tế như Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đề nghị những biện pháp sau khi tiếp xúc với khí gas:

Tại cuộc biểu tình CJP ngày 20/7/2026 tại Delhi, cảnh sát và lực lượng kiểm soát bạo loạn đã huy động lực lượng đông đảo nhằm đối phó với đám đông. Những cảnh sát mang phù hiệu 'Nagaland Armed Police' cũng có mặt để hỗ trợ kiểm soát tình hình. Các cuộc ẩu đả nổ ra giữa người biểu tình và cảnh sát, dẫn đến cảnh xe cảnh sát bị lật và phá hủy tại khu vực gần ga tàu điện Janpath.

Người sáng lập CJP, Abhijeet Dipke, được ghi nhận đã bật khóc trong cuộc hội họp cùng các người biểu tình bên ngoài Kerala House ở Delhi, thể hiện mức độ căng thẳng và đau thương từ cuộc biểu tình.

Bên cạnh đó, các biểu ngữ như "Chúng tôi sẽ không im lặng nữa" xuất hiện tại các điểm biểu tình, phản ánh quyết tâm của những người tham gia.

Cuộc biểu tình cũng ghi dấu các hình vẽ graffiti quanh khu vực Jantar Mantar và các hoạt động tái thiết sân khấu biểu tình trong đêm 20/7.

Với các sự kiện này, việc sử dụng khí gas cay như công cụ kiểm soát đám đông tại Ấn Độ lại một lần nữa thu hút sự quan tâm và đặt ra nhiều câu hỏi về mức độ an toàn, quyền con người và tính pháp lý trong các cuộc biểu tình lớn hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.