Người Nga bảo toàn thiện cảm với Hoàng đế Wilhelm II trước và sau Thế chiến I

Vào những năm dẫn đến Thế chiến I, phần lớn giới bảo thủ Nga đều tin tưởng vào sự cần thiết duy trì quan hệ hòa bình hoặc ít nhất là hợp tác kinh tế ổn định với Đế quốc Đức. Đối với họ, cấu trúc chính trị của Đế quốc Đức gần gũi hơn với truyền thống quân chủ so với các nền dân chủ như Anh hay Pháp, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hợp tác. Mối quan hệ lâu dài về huyết thống và kinh tế giữa hai đế chế cũng củng cố quan điểm này, đồng thời sự thiếu xung đột vũ trang trong quá khứ giữa Nga và Đức góp phần tạo nên bầu không khí tin tưởng.

Nhận thức được trình độ quân sự và kinh tế vượt trội của Đức lúc bấy giờ, giới bảo thủ Nga dè chừng khả năng đương đầu trong chiến tranh và nỗ lực tìm cách hoãn hoặc ngăn chặn xung đột sắp tới. Trong bối cảnh đó, Hoàng đế Wilhelm II được nhiều nhà bảo thủ Nga đánh giá là "vị hoàng đế hiệp sĩ", người giữ gìn đạo đức và coi trọng truyền thống Kitô giáo, đồng thời mong muốn duy trì quan hệ thân thiện với Nga.

Nhiều nhân vật quan trọng trong giới bảo thủ Nga thể hiện sự ngưỡng mộ đối với Wilhelm II. Ví dụ, nhà xuất bản của tờ báo bảo thủ "Thời đại mới" Alexei Suvorin bày tỏ sự kính trọng tài năng và khả năng lãnh đạo của ông từ khi ông lên ngôi. Lãnh đạo Liên minh Nhân dân Nga Mikhail Archangel, Vladimir Purishkevich, treo chân dung của Wilhelm II bên bàn làm việc và gọi ông là "người nổi bật trên thế giới". Tương tự, lãnh đạo Liên minh Người Nga Nikolai Markov tán dương Wilhelm II về việc ông thẳng thắn chống lại các phong trào xã hội chủ nghĩa và đặt truyền thống trước lợi ích chính trị.

Nhà tư tưởng Lev Tikhomirov cũng đánh giá cao ý định của Wilhelm II trong việc can thiệp quân sự tại Trung Quốc để trấn áp cuộc khởi nghĩa Bốc Xít, đồng thời trích dẫn một bài thơ ca ngợi ông với hình ảnh người chiến sĩ trung thành với thập tự giá, biểu tượng của Kitô giáo.

Khi chiến tranh bắt đầu năm 1914, hình ảnh Wilhelm II nhanh chóng thay đổi trong mắt giới bảo thủ Nga từ một vị lãnh đạo tôn trọng truyền thống trở thành kẻ thù và là nguyên nhân chính gây ra cuộc chiến đẫm máu. Các nhà bảo thủ tham gia tích cực vào chiến dịch phê phán, sử dụng các biện pháp như biếm họa, bài viết châm biếm để lên án vị hoàng đế Đức.

Nhà báo bảo thủ Pavel Bulatsel nhận xét một cách châm biếm rằng giờ đây mọi người đều có thể tự do gọi Đức là "vùng đất của điên loạn" do sự cai trị của Wilhelm II, người mà trước đây từng khiến nhiều học giả ở Anh, Nga và Thụy Điển phải trầm trồ vì tài năng và sự thông minh.

Nhà quý tộc Sergei Sheremetev cũng cho rằng khởi đầu cuộc chiến không phải do Nga mà do Wilhelm, gọi ông là người điên và nhận xét rằng quyết định tuyên chiến toàn thế giới của ông là hành động liều lĩnh và thiếu suy nghĩ.

Rất nhiều nhà trí thức và nhà báo bảo thủ coi Wilhelm II là hiện thân cho những nét xấu xa của dân tộc Đức. Ivan Sikorsky - nhà thần kinh học và quốc gia chủ nghĩa nổi tiếng - cho rằng nguyên nhân chiến tranh toàn cầu là do bản năng chiến đấu tiềm ẩn trong người Đức được biểu hiện qua cá nhân Wilhelm II. Ông nhấn mạnh rằng Đức dưới sự lãnh đạo của Wilhelm đã thể hiện những đặc tính thô bạo, cổ hủ và cực đoan mà các nền văn minh hiện đại đã lờ đi.

Tác giả Pavel Kovalevsky gọi Hoàng đế Wilhelm II là nhân vật biểu tượng của tinh thần quân phiệt Đức với những dấu hiệu của bệnh thần kinh. Ông cho rằng Wilhelm chỉ là đại diện của tinh thần quân sự sắt đá mang tính thần kinh của dân tộc Đức, là người hội tụ những khao khát bá chủ thế giới của tầng lớp tư sản Đức.

Phản ứng này càng trở nên dữ dội khi các chính trị gia và binh lính Đức thể hiện sự tàn bạo đối với các dân tộc Slav và thái độ kiêu ngạo trong toàn bộ chiến tranh. Các nhà báo bảo thủ Nga liên tục nhấn mạnh sự ảnh hưởng của triết lý Nietzsche vào sự kiêu ngạo thái quá của người Đức, từ đó đổ lỗi cho Wilhelm II trong việc theo đuổi các tham vọng bá quyền.

Vladimir Purishkevich từng ca ngợi Wilhelm II giờ đã chuyển sang chỉ trích gay gắt, gọi ông là "kẻ dối trá, giả nhân giả nghĩa và xảo quyệt nhất trong một thế kỷ". Những thái độ này phản ánh sự thất vọng sâu sắc của giới bảo thủ đối với người từng được họ coi là đồng minh và minh quân.

Lãnh đạo Liên minh Người Nga Nikolai Markov mô tả Wilhelm II là "mặt quái vật đẫm máu" làm đổ vỡ mọi hy vọng hòa bình mà các dân tộc châu Âu xây dựng trong nửa thế kỷ. Ông tố cáo Đức, dưới sự lãnh đạo của Wilhelm, âm mưu và chuẩn bị chiến tranh trong im lặng, phớt lờ các hiệp ước hòa bình và luật quốc tế mà các quốc gia châu Âu khác đang nỗ lực tuân thủ.

Thậm chí, linh mục Ioann Vostorgov, lãnh đạo phong trào quân chủ ở Moscow, gọi Wilhelm II và dân tộc Đức là "quái thú thế giới, đại diện của ác thần". Diễn giả nữ Olga Novikova thì nhận xét rằng Wilhelm đã khiến cả đất nước mình rơi vào trạng thái "mất trí", gieo rắc thù hận, khốn cùng và chết chóc khắp nơi.

Phản ứng của giới bảo thủ Nga đối với Wilhelm II phản ánh một chiều hướng quan trọng trong lịch sử quan hệ Nga-Đức trước và sau Thế chiến I. Sự thay đổi từ thái độ tôn trọng sang sự lên án mạnh mẽ cho thấy sự thất vọng về sự sụp đổ của những mối liên kết cố hữu giữa hai đế chế. Đồng thời, nó cũng nhấn mạnh ảnh hưởng của Wilhelm II như một nhân vật chủ chốt gây ra cuộc xung đột đẫm máu và làm thay đổi cục diện chính trị, xã hội ở châu Âu.

Việc nhiều nhà bảo thủ từng kỳ vọng vào mối quan hệ hòa bình với Đức bỗng chuyển thành phản ứng phẫn nộ cũng cho thấy sự khó lường của chính trị quốc tế trong bối cảnh căng thẳng trước chiến tranh. Những đánh giá của giới trí thức và báo chí Nga đã góp phần hình thành quan điểm tiêu cực đối với Wilhelm II trong lòng công chúng Nga trong suốt chiến tranh.

Những nhận định tiêu cực về Wilhelm II, mô tả ông như một nhân vật thần kinh không ổn định, cũng là minh chứng cho sự phát triển của tư duy chính trị và tâm lý xã hội trong thời kỳ đầy biến động này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.