Hai thập kỷ sau cháy rừng ở Empordà, khu rừng vẫn chưa được làm sạch

Năm 2006, trong một đợt thời tiết khắc nghiệt với nhiệt độ cao, thảm thực vật khô do hạn hán kéo dài và gió tramontana thổi suốt hai tuần, khu vực Empordà tại Catalunya đã xảy ra loạt trận cháy rừng lớn. Chín vụ cháy liên tiếp từ ngày 3 đến 7/8 đã thiêu rụi gần 2.000 ha. Đa số các đám cháy này xuất phát từ tác động của con người, tương tự như 90% các vụ cháy rừng ở Catalunya.

Vụ cháy lớn nhất diễn ra tại Ventalló, lan rộng trên nhiều khu vực thuộc Alt và Baix Empordà, với khoảng 1.000 ha rừng bị thiêu rụi và được xác nhận là có chủ ý theo dữ liệu của Agents Rurals. Mặc dù không gây ra thương vong về người, nhưng thiệt hại về vật chất đã mở ra cuộc thảo luận về việc nâng cao quản lý rừng, phục hồi cảnh quan và bảo vệ các khu dân cư.

Quim Guàrdia, lính cứu hỏa tại Llançà năm 2006 được điều động tới xử lý sự cố cháy tại Cistella, cho biết nguy cơ cháy lớn một lần nữa là điều không thể tránh khỏi. Ông nhấn mạnh sự tồn tại lượng lớn nhiên liệu cháy tích tụ qua hai thập kỷ là nguyên nhân chính. Ông nêu rõ trách nhiệm không chỉ của các cơ quan chức năng mà cả các chủ sở hữu đất đai và người dân địa phương.

Guàrdia hiện là thành viên của Agrupació de Defensa Forestal (ADF) Puig Segalar, tổ chức thành lập năm 2016 nhằm hỗ trợ phòng chống cháy rừng. Ông cho biết rừng ở đây đã phát triển dày đặc, cây thông mọc san sát, đồng nghĩa với nguy cơ cháy rừng gia tăng nếu nhiên liệu không được dọn dẹp. Tuy nhiên, chỉ khoảng 1% chủ rừng thực hiện các biện pháp như làm đường băng cản lửa hay khai thông các khe cỏ theo khuyến cáo của ADF.

Montse Pala, thành viên của ADF, nhấn mạnh sự hạn chế về nguồn lực khiến các nhóm tình nguyện khó kiểm soát và làm sạch rừng rậm. Bà đề xuất cần có một kế hoạch tổng thể về bảo trì, làm sạch rừng công và tư nhằm giảm thiểu nguy cơ cháy.

Rossend Castelló, chủ tịch Consorci Forestal de Catalunya, cảnh báo rằng hiện rừng có nguy cơ cháy lớn hơn so với 20 năm trước do mật độ cây rừng ngày càng dày đặc. Ông cũng nêu chi phí làm sạch rừng rất cao cho các chủ đất, với 1.500 euro cho mỗi ha đất và chi phí dọn dẹp lên đến 2.000 - 3.000 euro mỗi ha.

Castelló kêu gọi các chủ đất cần tích cực tham gia công tác phòng chống cháy rừng ở khu vực của mình, đồng thời kêu gọi chính quyền phát triển kinh tế sinh học nhằm tận dụng nguồn gỗ tại chỗ cho công nghiệp xây dựng và giảm phụ thuộc nhập khẩu từ nước ngoài.

Thủ phủ Viladamat có khoảng 65% diện tích là rừng, trong đó 77% thuộc quyền sở hữu tư nhân. Theo bà Dolors Pons, thị trưởng Viladamat, nhiều chủ đất thậm chí không biết họ sở hữu đất rừng được thừa kế. Các chính quyền địa phương đang nỗ lực duy trì các khu vực rừng công cộng sạch sẽ như tại Capmany, nơi từng chịu thiệt hại khoảng 400 ha rừng do một vụ cháy do sơ suất năm 2006.

Mặc dù một số chủ đất tại La Tallada d’Empordà đã tham gia cải tạo bằng cách thay thế cây thông bằng các loại cây ít cháy hơn như ô liu và cây sồi, số lượng này còn rất hạn chế do hỗ trợ tài chính còn thiếu. Ông Marc Sala, thị trưởng Sant Climent Sescebes, nhận định đây vẫn là vấn đề lớn do khối lượng rừng lớn nhưng lại thiếu nguồn lực hỗ trợ.

So với năm 2006, công tác quản lý phòng chống cháy rừng đã có nhiều tiến bộ đáng kể. Lính cứu hỏa hiện có hiểu biết sâu hơn về hành vi cháy và tương tác với điều kiện khí tượng. Jordi Martín, người tham gia chữa cháy năm 2006 và nay là trưởng vùng cấp cứu Girona, cho biết các bài học quan trọng là tránh diễn biến đồng thời các đám cháy lớn và nhận diện thực tế rằng các đám cháy có thể vượt qua các con đường lớn như đường cao tốc, khiến việc phong tỏa giao thông như trong mùa hè này là cần thiết.

Công nghệ cũng hỗ trợ lớn trong việc cảnh báo dân cư như hệ thống ES-Alert và giúp cải thiện công tác phòng chống. So với 20 năm trước, khi không có Internet hay fax tại nhiều cơ quan địa phương như chính quyền Viladamat, hiện đại hóa đã nâng cao khả năng phản ứng khẩn cấp.

Báo cáo vận hành vụ cháy năm 2006 cho thấy công tác phối hợp giữa các lực lượng như lính cứu hỏa, Agents Rurals, Mososs và ADF rất hạn chế, chỉ được thực hiện qua từng điểm liên lạc riêng biệt. Hiện nay, cách làm việc này đã được cải thiện đáng kể nhằm ứng phó hiệu quả hơn với các vụ cháy rừng vốn ngày càng phức tạp.

Montse Pala kể lại câu chuyện cha mẹ bà giáp ranh rừng bị cháy gần cổng lâu đài Sant Feliu de la Garriga và nhờ sự cảnh báo kịp thời của hàng xóm mới thoát hiểm an toàn. Bà còn nhấn mạnh rằng đội cứu hỏa năm đó không quen với các tuyến đường nhỏ và lối tắt khiến việc tiếp cận hiện trường khó khăn hơn nhiều so với hiện nay.

Tổng thể, 20 năm sau đám cháy rừng lớn ở Empordà, thách thức trong việc giữ gìn, làm sạch rừng và ngăn ngừa cháy rừng vẫn còn rất lớn, dù công tác ứng cứu và công nghệ đã tiến bộ đáng kể.