Lịch sử hình thành và phát triển bệnh viện Calixto García tại Cuba

Bệnh viện Calixto García ngày nay ở khu Vedado, Havana, từng là vị trí xây dựng bệnh viện quân sự Alfonso XIII do quân đội Tây Ban Nha thiết lập. Mục đích xây dựng nhằm thay thế bệnh viện Trung ương cũ ở San Ambrosio vốn thiếu vệ sinh và không còn đủ sức chứa. Tuy nhiên, sau khi bệnh viện Trung ương đóng cửa, do sự gia tăng bệnh nhân trong giai đoạn Chiến tranh Giành độc lập Cuba, bệnh viện này đã phải tái mở cửa chỉ sau 8 tháng để đáp ứng nhu cầu chữa trị.

Thông tin này được tiết lộ từ nghiên cứu tài liệu năm 1899 do bác sĩ Clemente Serize, trưởng khoa y của quân đội Tây Ban Nha tại Cuba, trình bày. Báo cáo mô tả chi tiết các điều kiện y tế kém tại các bệnh viện thời đó cùng sự phát triển của bệnh viện Alfonso XIII thành một trong những cơ sở quân y hiện đại bậc nhất trên đảo.

Bệnh viện Trung ương San Ambrosio nằm sát bờ vịnh, trong môi trường ẩm thấp, ô nhiễm, thiếu hệ thống cống rãnh và không có nhà vệ sinh hợp vệ sinh. Bệnh nhân phải sử dụng bình để đi vệ sinh và các chất thải được đổ thẳng ra biển gần giường bệnh. Môi trường như vậy khiến nơi đây trở thành điểm sóng bệnh sốt vàng nguy hiểm, thường xuyên gây tử vong cho bệnh nhân nhập viện.

Trong khi đó, bệnh viện Alfonso XIII được xây dựng trên đồi Loma del Príncipe, khu vực cao ráo giữa thành phố với hệ thống thoát nước và cấp nước sạch hiện đại, bao gồm mạng lưới cống rãnh dẫn chất thải qua hệ thống đường ống đến hố xử lý cách xa bệnh viện. Bệnh viện có khả năng tiếp nhận 2.500 người, đôi khi lên đến trên 3.000 bệnh nhân, với cơ sở vật chất như khu giặt là lớn xử lý đến 6.000 bộ đồ mỗi ngày cùng bếp nấu hàng ngàn phần ăn.

Toàn bộ cơ sở bệnh viện của Alfonso XIII được xây bằng gỗ, gồm nhiều dãy nhà riêng biệt cho các loại bệnh nhân khác nhau như thương binh, bệnh nhân truyền nhiễm, bệnh về da và mắt. Ngoài ra, bệnh viện còn có nhà thuốc, nhà xác, phòng khám thủ thuật và khoa phẫu thuật riêng biệt, cùng các tiện ích phục vụ như khu vực tắm thủy liệu pháp và nơi ở cho y tá cũng như nhân viên kỹ thuật.

Bệnh viện còn có một nhà nguyện dành cho đội ngũ linh mục và sự chăm sóc của các nữ tu từ Hội Các Chị Em Thương Xót, người trực tiếp phụ trách việc điều dưỡng và chăm sóc bệnh nhân.

Thời kỳ chiến tranh giành độc lập, hệ thống y tế quân sự tại Cuba rất căng thẳng khi có đến 39 bệnh viện và 29 phòng khám liên quan tại 32 địa phương khắp đảo. Quân đội Tây Ban Nha duy trì lực lượng gần 300.000 binh sĩ để kiểm soát Cuba, kéo theo nhu cầu y tế rất lớn từ số thương bệnh binh.

Trong các năm 1896-1898, số lượng người dân thường tử vong tại Havana tăng nhanh do bệnh tật, đói nghèo và khủng hoảng xã hội kèm theo chiến tranh, theo số liệu ghi nhận lần lượt là 11.762; 18.135 và 22.252 người.

Sau khi Chiến tranh kết thúc và Mỹ kiểm soát Cuba, bệnh viện Alfonso XIII trở thành Bệnh viện số 1 của quân đội Mỹ tại đảo. Tới năm 1914, bệnh viện Calixto García bắt đầu thay thế các dãy nhà gỗ bằng các tòa nhà kiên cố bằng gạch và vữa dưới sự quản lý của Bộ trưởng Y tế Emilio Núñez, tạo nên hình thái hiện đại hơn cho cơ sở y tế này.

Quá trình phát triển và cải thiện điều kiện y tế của bệnh viện phản ánh sự tiến bộ của hệ thống chăm sóc sức khỏe quân đội và xã hội Cuba trong bối cảnh lịch sử nhiều biến động về chính trị và quân sự trên đảo.