Goethe và vai trò trong sự phát triển văn hóa cùng tinh thần Trung Quốc hiện đại

Trong bản kế hoạch phát triển 5 năm 2026-2030, Trung Quốc tập trung không chỉ vào sự độc lập công nghệ mà còn đặt mục tiêu phát triển cao hơn về chủ quyền tinh thần và nâng cao niềm tự hào vào văn hóa dân tộc. Mục tiêu này nằm trong chiến lược giáo dục nhằm củng cố vị thế văn hóa quốc gia trên trường quốc tế. Điều đặc biệt là sự gắn kết này được thể hiện qua mối quan hệ sâu sắc với nhà thơ Đức Johann Wolfgang von Goethe – mặc dù tại Đức ông chỉ được coi là một "sự kiện không quan trọng trong lịch sử" theo quan điểm của Nietzsche.

Tác phẩm của Goethe thực sự lan tỏa tại Trung Quốc từ năm 1928, khi nhà văn danh tiếng Guo Maruo hoàn thành bản dịch đầu tiên toàn bộ vở bi kịch Faust. Guo Maruo nhìn nhận "văn học thế giới" theo Goethe như mô hình văn hóa nhằm hiện đại hóa Trung Quốc bằng cách hòa nhập truyền thống Trung Hoa vào cộng đồng quốc tế. Bản dịch của Guo ngày nay được cả Chủ tịch nước Trung Quốc công khai ca ngợi, khẳng định vị trí Goethe như một hình mẫu tinh thần quyền lực của châu Âu dành cho Trung Quốc.

Từ năm 2014, Trung Quốc đã khởi động dự án đầy tham vọng nhằm xuất bản bản dịch toàn bộ gần 50 tập tác phẩm của Goethe bằng tiếng Trung, với sự tham gia của hơn 100 chuyên gia dịch thuật và nghiên cứu Đức học. Đây là dự án dịch thuật lớn nhất lịch sử văn học Đức tại nước này, được Nhà nước bảo trợ cả về mặt chính trị và tài chính, chịu trách nhiệm quản lý bởi Bộ Tuyên truyền, vốn chuyên trách các nghiên cứu về chủ nghĩa Marx và chính trị đảng.

Theo Wei Maoping, trưởng khoa ngành tiếng Đức tại Đại học Ngoại ngữ quốc tế Thượng Hải kiêm trưởng dự án, triết lý của Goethe trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng cho xã hội hiện đại Trung Quốc. Câu nói nổi tiếng trong Faust "Ai luôn nỗ lực phấn đấu sẽ được giải thoát" được xem là phù hợp với tâm thế người dân Trung Quốc ngày nay, những người luôn quyết tâm và tiến về phía trước. Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping cũng từng sử dụng câu nói tương tự trong cuộc gặp với Thủ tướng Đức năm 2007, thể hiện sự thấm sâu của tinh thần Goethe trong chính sách lãnh đạo.

Goethe từng tự ví mình là "Mandarin" Trung Hoa qua tập thơ "Chinesisch-Deutsche Jahres- und Tageszeiten" như một biểu tượng của sự kiên trì, học tập và tinh thần phục vụ xã hội dựa trên tư tưởng Nho giáo. Những giá trị này cũng là kim chỉ nam cho chế độ giáo dục của Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Đặng Tiểu Bình và tiếp tục được khẳng định như nền tảng cho sự phát triển vượt bậc từ kẻ bắt chước thành nhà sáng tạo công nghệ hàng đầu thế giới.

Goethe đã mở rộng quan niệm văn học thế giới dựa trên sự thấu hiểu văn học và văn hóa Trung Hoa, khẳng định sự tương đồng giữa con người các nền văn hóa. Tác phẩm này không chỉ đóng vai trò như một cầu nối văn hóa giữa Đông và Tây mà còn thúc đẩy quá trình hiện đại hóa và bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc của Trung Quốc. Thông qua việc khôi phục vị trí của Goethe trong không gian văn hóa Trung Quốc, quốc gia này củng cố quyền chủ quyền tinh thần với tầm nhìn phát triển bền vững trong thế kỷ 21.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.