Kinh phí cần thiết để tái thiết Venezuela sau trận động đất đôi mới nhất

Ba tuần sau khi hai trận động đất liên tiếp xảy ra tại khu vực ven biển Venezuela, số liệu chính thức cho thấy gần 5.000 người đã thiệt mạng và khoảng 18.000 người vẫn đang mất nơi cư trú. Một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất là La Guaira, cùng với một số phần của thủ đô Caracas, khiến sự kiện này trở thành một trong những thảm họa nhân đạo nghiêm trọng tại quốc gia Nam Mỹ này.

Ngay sau thảm họa, các đánh giá sơ bộ tập trung chủ yếu vào thiệt hại vật chất như nhà cửa, hạ tầng và tài sản hữu hình khác. Tuy nhiên, các tổn thất kinh tế gián tiếp do gián đoạn hoạt động sản xuất, thương mại, lao động và dịch vụ công cộng vẫn chưa được phản ánh đầy đủ trong con số chính thức, dự kiến sẽ làm tổng thiệt hại kinh tế tăng lên đáng kể khi các khảo sát đầy đủ hơn được thực hiện.

Phương pháp chuẩn quốc tế được sử dụng để đánh giá tác động kinh tế của các thảm họa là Phương pháp Đánh giá Thiên tai do Ủy ban Kinh tế Liên Mỹ và Caribe (ECLAC) phát triển, và đã được nhiều tổ chức lớn như Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB) áp dụng. Phiên bản thứ ba của phương pháp này, phối hợp với Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) năm 2014, bao gồm đánh giá toàn diện không chỉ thiệt hại trực tiếp mà còn những tác động xã hội - kinh tế trên cả cấp độ quốc gia và hộ gia đình, cùng với nhu cầu tài chính phục hồi và tái thiết.

Phương pháp này phân loại tác động thành ba nhóm: thiệt hại (damage), mất mát (losses) và chi phí bổ sung. Thiệt hại là sự phá hủy tài sản vật chất như công trình xây dựng, thiết bị, hạ tầng và hàng tồn kho được định giá dựa trên chi phí thay thế trước thảm họa. Mất mát là giá trị của hàng hóa và dịch vụ không được sản xuất hoặc cung cấp trong giai đoạn từ thảm họa đến khi khôi phục hoàn toàn, ước tính dựa trên sự khác biệt giữa thực tế và kịch bản giả định nếu thảm họa không xảy ra. Chi phí bổ sung là các khoản chi tiêu đặc biệt từ chính phủ và khu vực tư nhân cho y tế khẩn cấp, hỗ trợ nhân đạo và các nhu yếu phẩm cần thiết khác.

Cuối cùng, phương pháp còn xác định nguồn lực tài chính cần thiết cho công tác phục hồi và tái thiết, gồm cả chi phí đầu tư công và chính sách hỗ trợ nhằm đưa nền kinh tế và xã hội trở lại trạng thái bình thường, như xây dựng lại hạ tầng cơ bản và các chương trình hỗ trợ lương thực, chuyển tiền mặt cho các hộ dân bị ảnh hưởng.

Hiện chưa có con số chính thức toàn diện về quy mô thiệt hại mà trận động đất gây ra. Chính phủ Venezuela công bố hơn 2.000 công trình bị tổn thương nghiêm trọng, nhưng dữ liệu hình ảnh vệ tinh từ NASA cho thấy con số thực tế có thể lên tới gần 30.000 công trình.

Chỉ hai ngày sau thảm họa, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đã công bố đánh giá sơ bộ thiệt hại vật chất trực tiếp lên nhà cửa và tài sản dựa trên công nghệ GIS sử dụng trí tuệ nhân tạo với phương pháp RAPIDA, ước tính thiệt hại vật chất trực tiếp khoảng 6,7 tỷ USD, dao động trong khoảng 4,7-8,7 tỷ USD, tương đương khoảng 6% GDP của Venezuela.

Chuyên gia kinh tế Asdrúbal Oliveros đưa ra ước tính thiệt hại trực tiếp có thể lớn hơn, từ 7 đến 9 tỷ USD, đồng thời tổng chi phí tái thiết ước đạt 12-15 tỷ USD, bao gồm cả chi phí khôi phục sản xuất và kinh tế lâu dài.

Trong khi đó, Ủy ban Liên Hợp Quốc về Giảm Nguy cơ Thiên tai (UNDRR) đưa ra con số cao hơn nhiều, với mức thiệt hại vật chất trực tiếp lên tới gần 37 tỷ USD, tương đương gần 40% GDP Venezuela. Khoảng 2/3 tổn thất liên quan đến công trình dân dụng, thương mại, giáo dục, y tế, chính phủ và công nghiệp, phần còn lại là hạ tầng thiết yếu như mạng viễn thông, đường bộ, cảng biển và sân bay.

Mặc dù trận động đất ảnh hưởng đến sáu bang, thiệt hại lớn chủ yếu tập trung ở bang La Guaira và một phần thủ đô Caracas. Khu vực này không phải trung tâm sản xuất lớn của Venezuela về dầu mỏ, công nghiệp chế biến và nông nghiệp, nên tổn thất kinh tế quy mô toàn quốc có thể hạn chế.

Tuy nhiên, ảnh hưởng tại địa phương là rất nghiêm trọng. Báo cáo của ThinkAnova phối hợp với Microsoft AI for Good Research Lab cho thấy khoảng 70% các tòa nhà bị hư hại trong bang La Guaira nằm ở Catia La Mar, riêng Caraballeda bị thiệt hại nặng cả về số lượng và mức độ tổn thương nhà dân. Thảm họa cũng ảnh hưởng mạnh đến ngành du lịch, một trong những hoạt động kinh tế chủ yếu khu vực này.

Chuyên gia Oliveros chỉ ra các lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nhất gồm nhà ở, cơ sở hạ tầng, thương mại, vận tải và logistics. Sân bay quốc tế Simón Bolívar tại Maiquetía, cổng chính ra vào quốc tế của Venezuela, bị đóng cửa tạm thời vì hư hại đường băng chính. Mặc dù một phần hoạt động đã được khôi phục, sân bay chưa trở lại công suất tối đa, khiến các hãng bay phải chuyển hướng qua các sân bay ở Valencia và Barcelona, thay đổi luồng hoạt động kinh tế khu vực.

Venezuela đang phải đối mặt với thách thức lớn trong việc huy động nguồn lực để tái thiết. Sau khi nền kinh tế sụt giảm đến 75% và trải qua giai đoạn siêu lạm phát trên 300.000% mỗi năm, giá trị đồng bolívar giảm sâu và thu nhập hộ gia đình suy giảm mạnh. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cho vay của ngân hàng và quy mô thị trường bảo hiểm, khiến khả năng tài trợ cho phục hồi gặp nhiều khó khăn.

Về nguồn tài trợ bên ngoài, tình hình cũng không sáng sủa khi Venezuela và công ty dầu khí quốc doanh PDVSA bị vỡ nợ từ 2017, với khoản nợ ngoài nước ước tính khoảng 240 tỷ USD, đóng cửa gần như toàn bộ khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế.

Phó Chủ tịch phụ trách Kinh tế Calixto Ortega, người đại diện Venezuela tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cho biết các cuộc đàm phán tái cấu trúc nợ ngoại vẫn tiếp diễn song song với tình trạng khẩn cấp hiện nay. Tuy nhiên, chuyên gia Leonardo Vera nhận định chỉ tái cấu trúc nợ là chưa đủ để có nguồn lực phục hồi, cần có các cơ chế tài chính khác như quỹ tái thiết chuyên biệt, hỗ trợ đa phương và quyên góp trong-ngoài nước.

Chính phủ đã đưa ra một số sáng kiến huy động vốn ban đầu. Chủ tịch lâm thời Delcy Rodríguez công bố quỹ tái thiết với 200 triệu USD lấy từ tài sản Venezuela tại IMF, nhằm hỗ trợ xây dựng lại nhà ở, hạ tầng và bệnh viện. Ngân hàng Phát triển Mỹ Latinh và Caribe (CAF) cũng thành lập quỹ huy động nguồn lực từ các khu vực công, tư và quốc tế hỗ trợ ứng phó khẩn cấp và tái thiết dài hạn.

Dù vậy, nguồn lực huy động được vẫn chỉ là phần rất nhỏ so với nhu cầu tài chính khổng lồ mà các đánh giá sơ bộ đưa ra cho quá trình phục hồi và tái thiết toàn diện khu vực bị ảnh hưởng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.