Kiến trúc sư Đức phản đối mẫu nhà ở đồng nhất tại Offenbach-Kaiserlei

Kiến trúc sư Stefan Forster và Jens Jakob Happ cùng nhóm đồng nghiệp đã gửi thư tới các thị trưởng Frankfurt và Offenbach để chia sẻ quan ngại về dự án xây dựng khu dân cư mới tại khu vực Kaiserlei - vùng tiếp giáp giữa Frankfurt và Offenbach. Forster nhấn mạnh đây là cánh cửa mới của Offenbach và vì vậy đáng lẽ dự án phải được tổ chức qua đấu thầu công khai nhằm đảm bảo chất lượng kiến trúc và thu hút sự tham gia của cộng đồng, điều vốn phổ biến tại các đô thị nổi bật khác.

Happ bổ sung rằng việc giao toàn bộ dự án 1.200 căn hộ cho một văn phòng kiến trúc duy nhất và không thông qua đấu thầu là một cơ hội bị bỏ lỡ. Ông so sánh với khu Bockenheimer Depot của Frankfurt, nơi có sự đa dạng nhà ở do nhiều kiến trúc sư khác nhau thiết kế, tạo nên quần thể sống động và được người dân ưa chuộng.

Forster nhấn mạnh mô hình đô thị châu Âu truyền thống dựa trên các lô đất nhỏ, nhà ở riêng biệt với mặt tiền có thể nhận diện rõ ràng cùng lối vào đặc trưng. Ông cho rằng khu Kaiserlei cần tuân thủ mô hình này để phát triển bền vững nhất là trong bối cảnh xây dựng có tính kế thừa lâu dài. Trong khi đó, Happ đánh giá việc tổ chức thi tuyển kiến trúc chỉ làm tăng chi phí khoảng 1-2% tổng vốn xây dựng nhưng mang lại hiệu quả lớn về mặt điều phối và chất lượng.

Ví dụ cụ thể được đưa ra là dự án Schönhof-Quartier tại Frankfurt, nơi nhiều kiến trúc sư khác nhau thiết kế các ngôi nhà giúp cho khu vực này trở nên sinh động và hấp dẫn hơn với cư dân. Forster khẳng định sự chậm trễ vài tháng do đấu thầu không đáng kể so với lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Happ nhận định hiện nay, do nhu cầu nhà ở cấp thiết, các địa phương ở Đức thường xem nhẹ vai trò của kiến trúc sư và quá trình thi tuyển thiết kế để tăng tốc xây dựng. Điều này dẫn đến hệ quả các khu nhà ở mới trở nên đồng nhất, thiếu sức sống và giảm thiểu tính sáng tạo mang bản sắc riêng của từng khu vực.

Forster nhận xét phần lớn các dự án nhà ở hiện nay chỉ chú trọng đến số lượng căn hộ hoàn thành mà bỏ qua chất lượng tổng thể không gian sống. Việc thiết kế cảnh quan và môi trường xung quanh bị xem thường, trong khi đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự hài lòng của cư dân lâu dài.

Theo Forster, việc ban hành quy định về thiết kế kiến trúc có thể nâng cao chất lượng tổng thể của các khu dân cư mới. Ông lấy ví dụ các dự án như GWH Neubauquartier và Schwedler-Quartier ở Frankfurt hay Spinelli-Quartier tại Mannheim, nơi có hướng dẫn rõ ràng về màu sắc, vị trí, cách bố trí nhà cửa và không gian ngoài trời.

Happ dẫn chứng mô hình đô thị Paris thế kỷ 19 dưới sự chỉ đạo của Georges-Eugène Haussmann với các con phố cây xanh, các khu vườn công cộng được duy trì kỹ lưỡng, mặt tiền nhà tuân thủ quy chuẩn rõ ràng tạo nên một thành phố vừa đặc trưng vừa hấp dẫn cho cư dân và du khách.

Forster phàn nàn xu hướng xây dựng đồng nhất hiện nay với vật liệu phổ biến như cửa sổ nhựa tối màu, lớp cách nhiệt trắng và các chi tiết kim loại mạ kẽm tạo nên các khối nhà đơn điệu thiếu sức sống. Những công trình này nhanh chóng xuống cấp về mặt thẩm mỹ chỉ sau vài năm.

Happ cho rằng việc xây dựng các khối nhà rời rạc và đơn điệu tại khu Riedberg của Frankfurt là do các nhà thầu muốn hạn chế chi phí và tránh các thiết kế phức tạp hơn chứ không phải do điều kiện kinh tế bắt buộc.

Các kiến trúc sư đề xuất thành lập một hội đồng thiết kế có thẩm quyền tổ chức đánh giá và góp ý các dự án kiến trúc tại Frankfurt, điều mà các cơ quan quy hoạch hiện tại không đủ quyền lực để thực hiện. Happ cho biết hội đồng như vậy có thể giúp áp dụng các tiêu chuẩn thiết kế rõ ràng và đảm bảo các công trình đáp ứng được yêu cầu thẩm mỹ và chức năng dài hạn.

Forster đồng tình rằng vai trò của hội đồng thiết kế còn là bài học kinh nghiệm được thể hiện tại các dự án như Dom-Römer-Quartier, nơi hội đồng này giúp duy trì quy chuẩn kiến trúc cao cấp trong một dự án quy mô vừa.

Hai kiến trúc sư đã trao đổi trực tiếp với Marcus Gwechenberger - Trưởng phòng Quy hoạch Frankfurt, để đề xuất cần chú trọng hơn tới yếu tố thiết kế và hình ảnh đô thị. Các chuyên gia phản ánh rằng thành phố hiện chú trọng quá nhiều vào việc tham gia của người dân, mà ít đặt vấn đề về chất lượng thiết kế kiến trúc, điều này làm giảm sức cạnh tranh của Frankfurt so với các đô thị lớn châu Âu.

Happ đánh giá nếu lãnh đạo thành phố có thể khởi xướng và triển khai được các chiến lược về chất lượng không gian sống thì đây sẽ là bước tiến quan trọng nâng tầm Frankfurt trên bản đồ đô thị châu Âu.

Happ cảnh báo việc xây dựng những khu nhà thiếu sáng tạo, đồng nhất sẽ tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần của cư dân trong dài hạn, qua các nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa môi trường sống và sức khỏe con người. Các công trình chất lượng cao không chỉ giúp tạo môi trường sống đáng mơ ước cho thế hệ hiện tại mà còn cho các thế hệ tương lai, với tính bền vững có thể kéo dài hàng trăm năm.

Forster cảnh báo lối suy nghĩ hiện nay về xây dựng chỉ hướng tới việc tối thiểu hóa chi phí ban đầu khiến cho các căn hộ nhanh chóng xuống cấp và trở thành mặt hàng thương mại được tái phát triển liên tục, hệ quả là sự lãng phí tài nguyên đất đai và giảm chất lượng đô thị bền vững.

Stefan Forster sinh năm 1958 tại vùng Bắc Pfalz và học kiến trúc tại Berlin. Sau khi làm công tác giảng dạy về nhà ở tại Đại học Kỹ thuật Darmstadt, ông thành lập công ty kiến trúc riêng năm 1989 và chuyển trụ sở đến Frankfurt năm 1995. Văn phòng của ông chuyên về thiết kế nhà ở, nhiều lần giành các giải thưởng quốc gia và được công nhận rộng rãi trong lĩnh vực này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.