Chi ngân sách xã hội Đức: Hiện trạng và thách thức đầu tư tương lai

Bộ Lao động Liên bang Đức vừa công bố báo cáo chính thức về tình hình chi tiêu xã hội của nước này năm 2025, cho thấy tổng chi các cấp cho hệ thống xã hội đã vượt ngưỡng 1,4 nghìn tỷ euro, chiếm tới 32% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). So với năm trước, con số này đã tăng thêm 0,7 điểm phần trăm, nối dài xu hướng tăng trong thập kỷ qua với mức tăng hơn 3 điểm phần trăm kể từ năm 2015. Đây là một minh chứng rõ ràng từ số liệu cho thấy hệ thống an sinh xã hội nước Đức không hề suy giảm hay bị “cắt giảm” như một số nhận định cho rằng.

Mức tăng 3 điểm phần trăm trong tỷ lệ chi tiêu xã hội trên GDP tương đương với một khoảng chi phí thực lên tới 134 tỷ euro, số tiền mà nền kinh tế và người dân không phải chịu nếu tỷ lệ này giữ nguyên như năm 2015. Việc tăng chi này đồng nghĩa với áp lực tài chính đè nặng lên thu nhập ròng của người đóng thuế và các doanh nghiệp. Trong bối cảnh ngân sách xã hội ngày càng phình to, câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải là "cắt giảm xã hội" hay thực chất là gánh nặng tài chính được chuyển qua cho người đóng thuế.

Lập luận phổ biến ủng hộ ngân sách xã hội lớn thường dựa trên khái niệm "bộ ổn định tự động" – khi kinh tế suy giảm và tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, nhà nước tăng chi để bù đắp thu nhập mất đi của người lao động, duy trì tiêu dùng và sức cầu toàn nền kinh tế. Mặc dù luận điểm này ít xa rời thực tế hơn so với các quan điểm phản đối ngân sách xã hội lớn, nó vẫn chưa phản ánh đầy đủ thực trạng.

Thực tế, vấn đề cốt lõi khiến Đức gặp phải sự trì trệ kinh tế kéo dài không phải do thiếu cầu mà là do khủng hoảng về cơ cấu và chi phí. Khả năng cạnh tranh về giá cả và công nghệ của các doanh nghiệp Đức đang suy giảm nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, sự mở rộng mạnh mẽ của hệ thống xã hội không những không khắc phục được vấn đề mà còn làm trầm trọng thêm bằng cách kìm hãm đổi mới và gia tăng gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp.

Việc ưu tiên bảo vệ những quyền lợi hiện có trong hệ thống xã hội góp phần làm giảm động lực tái cấu trúc và đổi mới công nghệ – những yếu tố thiết yếu cho sự phục hồi bền vững và tăng trưởng tương lai của nền kinh tế Đức.

Trước thách thức đó, giới chuyên gia và các nhà hoạch định chính sách đang kêu gọi một sự tái thiết chính sách xã hội theo hướng linh hoạt hơn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đầu tư và đổi mới sáng tạo. Bộ chính sách xã hội tương lai cần cân bằng giữa việc duy trì bảo đảm xã hội cho người dân và không làm trói buộc nguồn lực kinh tế cũng như cản trở sự phát triển doanh nghiệp.

Chỉ có một hệ thống xã hội năng động và có khả năng thích ứng mới đủ sức hỗ trợ nền kinh tế Đức vượt qua khó khăn hiện tại, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.