Pix - Hệ thống thanh toán vượt trội của Brazil và cuộc đối đầu căng thẳng với Mỹ

Hệ thống thanh toán nhanh Pix của Ngân hàng Trung ương Brazil đã làm thay đổi hoàn toàn cách người dân Brazil và du khách quốc tế vận hành giao dịch hàng ngày. Thay vì sử dụng tiền mặt hay thẻ nhựa, chỉ cần quét mã QR trên điện thoại là có thể thanh toán ngay lập tức. Với khoảng 170 triệu người dùng, chiếm gần 80% dân số Brazil, hệ thống này đã giúp quốc gia Nam Mỹ này gần như trở thành nền kinh tế không dùng tiền mặt.

Điểm nổi bật của Pix là khả năng chuyển tiền tức thời, hoạt động liên tục 24/7, miễn phí đối với cá nhân và chi phí rất thấp cho doanh nghiệp. Chỉ riêng trong tháng 5 năm 2024, Pix đã ghi nhận hơn 7 tỷ giao dịch, với tổng giá trị giao dịch tương đương gần ba lần GDP tháng của Brazil. Ngày 5/12/2023, hệ thống lập kỷ lục với 313,3 triệu giao dịch trong một ngày duy nhất.

Hệ thống Pix không chỉ là công nghệ đổi mới, mà còn là tâm điểm tranh cãi ngoại giao khi Mỹ xem đây là "thực tiễn thương mại không công bằng". Chính quyền Donald Trump đã dùng lý do này để tiến hành áp thuế 25% lên sản phẩm Brazil theo Mục 301 của Luật Thương mại từ ngày 14/8/2024.

Washington cho rằng các quy định của Ngân hàng Trung ương Brazil tạo điều kiện không công bằng cho Pix so với các đối thủ thương mại Mỹ như Visa, Mastercard, Apple Pay hay Google Pay, từ đó gây thiệt hại cho các công ty này. Quan điểm này vấp phải phản đối từ chuyên gia kinh tế và giới phân tích quốc tế.

Giải Nobel Kinh tế Paul Krugman đánh giá Pix có thể đại diện cho tương lai của tiền tệ với việc biến đổi cách thức thanh toán. Ông chỉ trích quyết định của chính quyền Trump là cố gắng bảo vệ lợi ích các tập đoàn thẻ tín dụng và tài sản kỹ thuật số, bất chấp sự đổi mới có lợi cho người tiêu dùng.

Mónica de Bolle từ Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cũng bác bỏ cáo buộc của Mỹ, cho rằng Pix là một dịch vụ công giống như mạng điện hoặc nước, được xây dựng để phục vụ cộng đồng với chi phí thấp hoặc miễn phí. Bà nhấn mạnh đây chỉ là lý do để Mỹ tái lập các mức thuế mà Tòa án tối cao đã bãi bỏ, và lo ngại rằng việc chặn Pix là nhằm ngăn chặn sự lan tỏa mô hình này sang châu Âu.

Tại Brazil, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Gabriel Galípolo mỉa mai rằng việc cáo buộc Pix cạnh tranh không công bằng tương tự như nói xây dựng mạng lưới nước sạch gây tổn hại cho những người bán nước bằng xe bồn. Đây là lời khẳng định rằng Pix không được phát triển để triệt hạ các dịch vụ thanh toán khác mà nhằm đem lại lợi ích cho cộng đồng.

Cuộc tranh luận về Pix trở thành điểm nóng chính trị nội bộ Brazil. Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva khẳng định Pix là tài sản của Brazil, trong khi phe đối lập do Thượng nghị sĩ Flavio Bolsonaro dẫn đầu cho rằng phải ghi nhận công trạng của cha mình trong việc triển khai hệ thống này. Mặc dù tranh luận này có phần gây chia rẽ, nó cũng giúp củng cố vị thế Pix như một biểu tượng quốc gia và niềm tự hào dân tộc.

Trước áp lực từ Mỹ, chính phủ Brazil sử dụng vấn đề này để khẳng định quyền chủ quyền và chống lại sức ép thương mại từ Washington. Tuy nhiên, các nhà phân tích dự đoán khó có thể sớm chấm dứt tranh cãi do mâu thuẫn lợi ích sâu sắc và sự chuẩn bị cho cuộc bầu cử ở Mỹ.

Trong khi các cuộc đàm phán chưa rõ kết quả, Pix vẫn tiếp tục vận hành ổn định tại Brazil. Đối với người dân và du khách như người Argentina thường xuyên tới Brazil, Pix đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và tạo nên sự thuận tiện vượt trội trong thanh toán.