Tổng thống Ba Lan tuyên thệ cho thẩm phán mới amid tranh cãi về Tòa án Hiến pháp

Tòa án Hiến pháp (TK) Ba Lan có tổng cộng 15 vị trí thẩm phán. Mỗi khi có vị trí trống do một thẩm phán hết nhiệm kỳ 9 năm, Hạ viện Ba Lan (Sejm) sẽ lựa chọn người thay thế. Tuy nhiên, để thẩm phán mới được chính thức nhậm chức, họ phải tuyên thệ trước tổng thống nước này.

Tháng 4 năm nay, Sejm đã chọn sáu ứng viên để bổ sung cho các vị trí trống tại TK. Tổng thống Karol Nawrocki đã có bước đi chưa từng có khi chỉ mời hai trong số sáu người tuyên thệ, với lý do tồn tại nghi ngờ về tính hợp pháp trong cách các ứng viên kia được lựa chọn. Đây là động thái nhằm đảm bảo TK vẫn hoạt động với đủ số thẩm phán cần thiết nhưng cũng dẫn tới sự tranh cãi sâu sắc.

Bốn thẩm phán không được Nawrocki tuyên thệ đã tự tổ chức lễ nhậm chức riêng mà không có sự có mặt của tổng thống. Thế nhưng, chủ tịch TK Bogdan Święczkowski, người cũng có liên hệ với phe đối lập, từ chối chấp nhận sự bổ nhiệm này.

Tháng 5 vừa qua, Toà án Nhân quyền Châu Âu (ECHR) ra lệnh cho TK phải chấp nhận bốn thẩm phán này. Tuy nhiên, TK với đa số thẩm phán do chính phủ trước đó bổ nhiệm đã ra phán quyết riêng nhằm ủng hộ quyền của Nawrocki trong việc từ chối cho bốn thẩm phán nhậm chức.

Ngày 11 tháng 6, Sejm chọn giáo sư Sławomir Patyra làm thẩm phán mới sau khi xuất hiện vị trí trống mới tại TK. Tổng thống Nawrocki ban đầu cũng không xác nhận thời điểm tuyên thệ, tạo ra sự chờ đợi và thắc mắc từ phía Patyra, người đã nhiều lần liên hệ với tổng thống đề nghị được nhận lời tuyên thệ.

Patyra từng bày tỏ quan điểm chỉ trích quyết định của Nawrocki và Święczkowski, cho rằng họ có "hành động trái phép rõ ràng" khi giới hạn thẩm phán nhậm chức, và đề xuất cảnh sát nên vào cuộc can thiệp.

Cuối cùng, phát ngôn viên của tổng thống, Zbigniew Bogucki, tuyên bố tổng thống đã mời Patyra tới Phủ Tổng thống để thực hiện nghi lễ tuyên thệ vào ngày 28 tháng 7. Ông giải thích rằng những nghi ngờ trước đó đã được loại bỏ do Patyra được chọn theo đúng quy trình, trái ngược với sáu thẩm phán được chọn hồi tháng 3 năm nay.

Tòa án Hiến pháp Ba Lan là tâm điểm của cuộc khủng hoảng về pháp quyền kéo dài trong hơn một thập kỷ qua. Năm 2015, Tổng thống trước đây, Andrzej Duda, không tuyên thệ cho ba thẩm phán do Sejm lựa chọn hợp pháp, mà thay bằng ba người khác được chỉ định bởi đảng Law and Justice (PiS). Những thẩm phán này sau đó bị các tòa án Ba Lan và châu Âu xem là không hợp pháp.

Chính phủ hiện tại, thay thế PiS năm 2023, không công nhận tính hợp pháp của TK do nhóm thẩm phán được chỉ định dưới thời PiS chiếm đa số, và do đó từ chối thừa nhận các phán quyết của TK.

Dưới sự lãnh đạo của chủ tịch TK hiện tại, Bogdan Święczkowski, và người tiền nhiệm Julia Przyłębska từng có quan hệ gần gũi với lãnh đạo PiS Jarosław Kaczyński, TK thường đưa ra các phán quyết được cho là phù hợp với lợi ích chính trị của PiS.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.