Đường đứt gãy nguy hiểm nhất Nhật Bản thay đổi, gây khó khăn dự báo động đất lớn

Một nhóm chuyên gia từ Viện Khoa học Công nghiệp, Đại học Tokyo và lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản đã tiến hành nghiên cứu về vùng khóa trong rãnh Nankai - một trong những đường đứt gãy nguy hiểm kéo dài 900 km ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương của Nhật Bản, nơi tiếp giáp giữa mảng Philippine và mảng Eurasia. Vùng khóa được hiểu là khu vực hai mảng kiến tạo bị dính chặt nhau, ngăn cản chuyển động và làm tích tụ áp lực địa chất, tạo điều kiện cho các trận động đất lớn phát sinh khi áp lực này được giải phóng.

Thông qua phân tích dữ liệu biến dạng vỏ Trái Đất từ năm 2013 đến 2023, nhóm nghiên cứu đã ước tính tốc độ dịch chuyển của mảng Philippine trượt xuống dưới mảng Eurasia với vận tốc từ 4 đến 6 cm mỗi năm. Kết quả cho thấy vùng bị khóa liên tục kéo dài từ khoảng 50 km ngoài kênh Bungo đến 50 km cách vùng Tokai. Sức khóa mạnh tập trung gần thành phố Tosa thuộc tỉnh Kochi và vùng quanh kênh Kii. Trong khi đó, có những khu vực thay đổi trạng thái khóa, nằm trong đoạn 50-100 km ngoài rãnh, sát bên vùng khóa liên tục.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu chỉ ra các hiện tượng khóa chủ yếu diễn ra ở độ sâu nhất định dưới đáy biển, ít xảy ra ở vùng nước nông sát mặt biển. Điều này gợi ý rằng nhiệt độ và áp suất thấp hơn có thể ảnh hưởng đến trạng thái khóa của mảng kiến tạo.

Ts. Yusuke Yokota, tác giả chính của nghiên cứu và là phó giáo sư tại Viện Khoa học Công nghiệp Đại học Tokyo, cho biết vẫn tồn tại giả thuyết trước đó rằng các trận động đất lớn trên rãnh Nankai sẽ bắt đầu từ các vùng xảy ra động đất chậm (slow earthquake). Tuy nhiên, vùng thay đổi trạng thái khóa không hoàn toàn trùng hợp với những nơi xảy ra động đất chậm, ngụ ý thời điểm và địa điểm giải phóng áp lực có thể rất đa dạng, làm tăng độ khó trong dự báo các trận động đất trong tương lai.

Vào tháng 1 năm nay, chính phủ Nhật Bản đã cảnh báo khả năng xảy ra trận động đất lớn trên rãnh Nankai trong vòng 30 năm tới vào khoảng 60-90% hoặc cao hơn, có thể dẫn đến thảm họa khiến khoảng 298.000 người thương vong, theo hãng Kyodo đưa tin. Các dữ liệu từ Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cho thấy trong khoảng thời gian từ đầu năm đến tháng 5 đã ghi nhận 21 trận động đất với cường độ từ 4 trở lên, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Các chuyên gia khí tượng đánh giá rằng sự gia tăng đợt động đất nhỏ này có thể là dấu hiệu báo trước một trận động đất lớn sắp tới.

Naoki Uchida, giáo sư chuyên ngành địa chấn học tại Viện Nghiên cứu Động đất, Đại học Tokyo, nhận định các trận động đất mạnh thuộc kiểu megathrust xảy ra theo chu kỳ hàng trăm năm, nhưng với sự lặp lại của nhiều trận động đất nhỏ trong cuộc đời người, các nhà khoa học có thêm cơ hội quan sát nhiều chu kỳ động đất hơn, từ đó cải thiện hiểu biết về hoạt động địa chấn.

Những phát hiện mới về sự thay đổi động thời của vùng khóa trên rãnh Nankai đặt ra thách thức lớn cho dự báo động đất, đồng thời yêu cầu cập nhật và phát triển các kịch bản ứng phó thảm họa tại khu vực này nhằm giảm thiểu rủi ro cho người dân và tài sản.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.