Cách máy tính đánh cờ: từ cơ chế đến trí tuệ nhân tạo

Thông tin về cách máy tính có thể đánh cờ được bắt đầu từ một thiết bị giả cơ học, nổi tiếng nhất là Mechanical Turk, ra mắt năm 1770. Mechanical Turk là một mô hình hình người mặc trang phục truyền thống, ngồi đối diện người chơi để thực hiện các nước đi cờ. Mặc dù trò chơi có vẻ diễn ra tự động và từng đánh bại cả Benjamin Franklin, bí mật thực tế là bên trong máy có một người chơi cờ chuyên nghiệp ẩn náu, điều khiển các nước đi bằng hệ thống cần gạt. Trò lừa này được giữ kín trong nhiều năm trước khi bị phát hiện.

Năm 1912, chiếc máy chơi cờ tự động thực sự đầu tiên mang tên El Ajedrecista ra đời, do kỹ sư người Tây Ban Nha Leonardo Torres Quevedo chế tạo. Máy chỉ phiên bản giản lược với ba quân cờ gồm hai quân trắng (một xe, một vua) chơi chống lại một vua đen, mà không có người điều khiển nào bên trong. Thiết bị sử dụng các tiếp điểm điện dưới bàn cờ để nhận biết nước đi và kích hoạt cơ cấu chuyển động quân cờ của mình.

Máy tính ngày nay đánh cờ dựa trên một chương trình phần mềm gọi là "động cơ cờ" hoặc chess engine. Động cơ này phân tích các nước đi trên bàn cờ, tính toán hàng triệu tình huống có thể xảy ra để chọn nước đi tối ưu. Một động cơ cờ bao gồm bốn phần chính:

Ngoài việc tính toán, động cơ cờ còn dựa vào các cơ sở dữ liệu chứa kiến thức về cờ vua để tăng tốc độ và độ chính xác. Trong đó có hai loại chính là cuốn sách khai cuộc và bảng tàn cuộc. Cuốn sách khai cuộc tập hợp các nước đi mở đầu hiệu quả đã được thử nghiệm, giúp máy tính không phải tính toán từ đầu. Bảng tàn cuộc lưu trữ kết quả tính trước của tất cả các thế cờ có số lượng quân nhỏ ở cuối ván, giúp xác định chắc chắn kết quả thắng, thua hay hòa trong những tình huống khó.

Vào năm 1957, dự đoán cho rằng máy tính sẽ đánh bại nhà vô địch cờ vua thế giới vào năm 1967 đã được một nhóm nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon đưa ra. Một năm sau, kỳ thủ quốc tế người Scotland David Levy đã cá cược rằng ông không bị đánh bại bởi máy tính trong 10 năm tiếp theo. Trong thập kỷ sau đó, máy tính đã phát triển nhanh chóng, đánh bại nhiều đối thủ người có trình độ cao từ những năm 1970. Thế nhưng, Levy vẫn chiến thắng cược khi năm 1978 ông đánh bại chương trình Chess 4.7 với tỉ số 4,5-1,5 trong sáu ván đấu.

Mặc dù thua trong cuộc đấu chính, chương trình Chess 4.7 đã trở thành máy tính đầu tiên thắng một kỳ thủ có trình độ Master tại giải đấu, khi chiến thắng Levy trong một ván đấu nhanh blitz. Sự kiện này ghi dấu bước phát triển quan trọng của trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực cờ vua, mở ra kỷ nguyên mới cho các công cụ hỗ trợ và nghiên cứu cờ hiện đại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.