Nghị sĩ Nigeria tranh luận về việc cấm rao hàng và giảng đạo trên xe buýt thương mại

Ngày thứ Năm vừa qua, Thượng viện Nigeria đã thông qua dự luật sửa đổi Luật An Toàn Giao Thông Liên Bang (Federal Road Safety Corps - FRSC) năm 2026. Mục tiêu của quy định sửa đổi này nhằm củng cố quyền lực thực thi của lực lượng FRSC, tăng cường tuân thủ quy định giao thông và cải thiện an toàn trên các tuyến đường của Nigeria. Những nỗ lực này được cho là hướng đến giảm thiểu tai nạn giao thông, điều mà hầu hết người dân đều ủng hộ.

Trong các nội dung sửa đổi, điều khoản đề xuất áp mức phạt 50.000 naira đối với người bị kết tội rao hàng, kinh doanh hoặc giảng đạo trong các phương tiện vận tải thương mại đã nhanh chóng thu hút sự chú ý và tranh luận gay gắt. Các nhà lập pháp giải thích rằng điều khoản này nhằm hạn chế sự phân tâm đối với tài xế và nâng cao sự an toàn cho hành khách.

Lâu nay, xe buýt thương mại ở Nigeria không chỉ là phương tiện vận chuyển mà còn là nơi diễn ra các hoạt động truyền đạo, tuyên truyền chính trị, giới thiệu sức khỏe cộng đồng, thương mại nhỏ lẻ và phát tán thông tin từ các cơ quan nhà nước. Nhiều hành khách đánh giá cao cơ hội được nghe giảng đạo hoặc mua bán các mặt hàng tiện lợi trên chiếc xe họ đang di chuyển.

Một số hành khách cảm thấy khó chịu khi bị làm phiền bởi giảng đạo hay rao hàng, tuy nhiên sự khó chịu này không thể được xem là lý do duy nhất để cấm đoán hoạt động này, vốn liên quan trực tiếp đến các quyền tự do căn bản như tự do tôn giáo, tự do ngôn luận và tự do đi lại được Hiến pháp bảo vệ. Chính phủ cần xác định rõ vấn đề thực sự mà dự luật muốn giải quyết như thế nào.

Có quan điểm cho rằng không có quyền nào là tuyệt đối, việc hạn chế có thể chấp nhận nếu xuất phát từ lợi ích công cộng, nhưng đó phải là những hạn chế cần thiết, phù hợp và được đánh giá hợp hiến. Phạt tiền và coi hoạt động rao hàng lẫn giảng đạo trên xe là tội phạm liệu có phải phản ứng quá mức so với vấn đề nhận thức?

Chính các nhà làm luật cho rằng điều khoản được đề xuất nhằm giảm phân tâm cho tài xế. Tuy nhiên, không rõ cơ sở dữ liệu hay phản ánh trực tiếp của tài xế là gì để đưa ra quyết định này. Thực tế ở một số khu vực như Lagos, nhiều tài xế còn hưởng lợi không chính thức từ các hawker (người bán hàng rong), họ thường nhận các món hàng miễn phí dưới hình thức “đối tác ngầm” trong quá trình vận hành.

Thay vì tập trung vào giảng đạo hay rao hàng, các vấn đề như lái xe quá tốc độ, sử dụng điện thoại di động khi lái, uống rượu bia, sử dụng chất kích thích, lấn làn, mệt mỏi, quá tải, hay các lỗi kỹ thuật ở phương tiện và điều kiện đường xá mới nên được ưu tiên xử lý để giảm tai nạn.

Ngoài ra, việc cấm rao hàng còn ảnh hưởng đáng kể tới nhóm người bán hàng rong vốn đang phụ thuộc vào nghề này trong điều kiện tỷ lệ thất nghiệp cao. Việc dùng biện pháp hình sự mà không có giải pháp thay thế có thể làm trầm trọng thêm khó khăn kinh tế của nhiều gia đình.

Tại Nigeria, nơi có sự đa dạng tôn giáo sâu sắc, sự cấm đoán giảng đạo trong xe buýt thương mại còn gây khó khăn tăng thêm cho các hoạt động truyền đạo của cả cộng đồng Kitô giáo và Hồi giáo. Điều này đã tạo ra sự phản đối từ một số tổ chức tôn giáo, khiến vấn đề càng trở nên nhạy cảm.

Thay vì áp đặt lệnh cấm tổng thể, các chuyên gia đề xuất nên có những quy định điều chỉnh phù hợp như giới hạn sử dụng loa phóng thanh, cấm các hoạt động giảng đạo kéo dài, ngăn cản hành vi quấy rối đối với hành khách không mong muốn, nghiêm cấm các hành vi gây sao lãng tài xế và tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn hiện hành.

Thực tế, nhiều hình thức truyền đạt thông tin công cộng như thảo luận chính trị, chiến dịch nâng cao nhận thức về sức khỏe, kêu gọi từ thiện trước đây đều diễn ra trên các phương tiện vận tải thương mại và được xã hội chấp nhận. Việc cấm đoán không khéo léo có thể tạo tiền lệ xấu, làm suy giảm quyền tự do dân sự.

Chính phủ Nigeria được khuyến cáo cần cân nhắc thấu đáo, đảm bảo cân bằng giữa duy trì trật tự công cộng và bảo vệ quyền tự do cá nhân, tránh việc vi phạm quyền tự do dựa trên những căn cứ chưa đủ và không dựa trên bằng chứng cụ thể.

Theo The Punch

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.