Ủy ban châu Âu phân bổ hơn nửa tỷ euro hỗ trợ phân bón, lo ngại giá cao trở lại và thực phẩm đắt đỏ

Trước nguy cơ giá phân bón tăng vọt, Ủy ban châu Âu (EC) vừa chính thức thông qua phân bổ hơn 540 triệu euro từ Quỹ Thị trường Nông nghiệp Chung nhằm hỗ trợ tài chính cho nông dân tại Liên minh châu Âu. Trong số này, Ba Lan được phân bổ 66,63 triệu euro, đứng thứ hai trong bảng phân bổ, tiếp theo là Pháp nhận 107 triệu euro và Đức 60 triệu euro. Các quốc gia thành viên còn có thể bổ sung thêm ngân sách quốc gia tối đa gấp đôi số tiền hỗ trợ từ EU nhằm duy trì hiệu quả của biện pháp này.

Ủy ban yêu cầu các khoản hỗ trợ phải được giải ngân nhanh chóng, chậm nhất vào ngày 28/2/2027, nhằm kịp thời giúp nông dân ổn định nguồn cung phân bón cho vụ mùa tiếp theo và tránh đẩy giá lên cao thêm nữa.

Nhiều nhà phân tích thị trường từng hy vọng lệnh ngừng bắn của Iran và sự nối lại của dòng vận chuyển dầu khí qua eo biển Hormuz sẽ giúp hạ nhiệt giá nhiên liệu và phân bón. Tuy nhiên, sau khi các xung đột tại Iran bùng phát trở lại, triển vọng lạc quan đó đã bị lung lay, dẫn đến việc giá nhiên liệu và nguyên liệu phân bón tăng cao trở lại.

Hãng tin Reuters ngày 17/7 nhận định, Mỹ và Iran đang thử thách giới hạn leo thang xung đột kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn tan vỡ đầu tuần. Đáng chú ý, Iran đã tiến hành cuộc tấn công bằng không quân đầu tiên tại đông Syria trong cuộc chiến này.

Bên cạnh đó, giá dầu thô trên thị trường thế giới đã tăng lên 87,6 USD/thùng vào ngày 14/7, tăng 25% chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần. Diễn biến này kéo theo rủi ro phân bón trở nên đắt đỏ vào mùa thu, giai đoạn cao điểm mua sắm phân bón của nông dân hàng năm.

Cuộc chiến ở Iran và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa một lần nữa khiến chuỗi cung ứng phân bón chịu áp lực lớn. Giá phân bón đã duy trì ở mức cao trong thời gian gần đây với phân bón phốt pho ở EU đạt trung bình 729 euro/tấn trong tháng 6, tương đương mức giá cuối cuộc khủng hoảng năng lượng tháng 2/2022. Phân bón nitơ cũng giữ mức cao khoảng 486 euro/tấn, trong khi phân kali vẫn duy trì giá thấp hơn ở mức 260-370 euro/tấn.

Chuyên gia Maciej Rozkrut từ PKO BP nhận định thị trường phân bón đang tiềm ẩn nhiều rủi ro giá tăng cao do căng thẳng địa chính trị và hạn chế nguồn cung. Ông cho biết sự tạm thời mở lại eo biển Hormuz giúp phần nào giảm lo ngại, tuy nhiên tình hình hiện vẫn chưa ổn định vì eo biển tiếp tục bị phong tỏa từ hai phía và các cuộc xung đột chưa có dấu hiệu giảm nhiệt. Ngoài ra, nguồn cung phân bón bị giới hạn trong vài tháng tới cũng khiến giá khó giảm mạnh.

Thiếu hụt nguyên liệu quan trọng như lưu huỳnh, vốn chiếm khoảng một nửa nguồn cung toàn cầu và phần lớn đến từ khu vực Trung Đông - nơi có hàng loạt các mỏ dầu khí - cũng góp phần đẩy giá phân bón fosfor lên cao. Sản phẩm này còn bị ảnh hưởng bởi các hạn chế xuất khẩu của Nga và vai trò của Maroc là một nhà sản xuất phân bón phốt pho chủ chốt.

Ủy ban châu Âu cho biết mục tiêu của gói hỗ trợ là ổn định giá phân bón cho vụ mùa thu 2026, từ đó duy trì giá ngũ cốc trong năm 2027 và tránh ảnh hưởng tiêu cực đến lạm phát thực phẩm trong toàn EU. Đây là bài học từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 khi giá phân bón và nhiều mặt hàng thiết yếu khác tăng cao khiến lạm phát thực phẩm tăng vọt, gây ra nhiều áp lực xã hội và chính trị.

Chuyên gia Jakub Olipra từ Credit Agricole cho rằng, dù trợ cấp có thể phần nào làm giá phân bón tăng, nhưng cũng giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người nông dân, từ đó có thể kiểm soát phần nào mức tăng của giá lương thực. Ông đồng thời nhấn mạnh tình hình thị trường hiện vẫn biến động mạnh do các yếu tố địa chính trị, với chu kỳ leo thang và hạ nhiệt liên tục quanh eo biển Hormuz.

Phân tích cũng chỉ ra rằng sự gia tăng giá lương thực có thể tác động lớn tới chính trị nội bộ các quốc gia EU do áp lực lạm phát. Một số nhà kinh tế nhận định các quốc gia thành viên từng thúc giục Ủy ban châu Âu hành động để tránh những xáo trộn tương tự như sau cuộc khủng hoảng trước, đặc biệt khi các cuộc bầu cử đang đến gần.

Trong bối cảnh xung đột tại Ukraine và giá lương thực từng đạt mức lạm phát 20% năm trước, áp lực kiềm chế giá cả hiện giờ vẫn rất lớn, vì dù lạm phát thấp hơn nhiều thì vẫn đủ làm dấy lên sự bất ổn chính trị và xã hội trong khu vực.

Ủy ban châu Âu và các quốc gia thành viên đang thể hiện quyết tâm dùng ngân sách hỗ trợ phân bón như một công cụ nhằm ổn định thị trường nông nghiệp và ngăn chặn các biến động giá không mong muốn gây ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế và xã hội.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.