Thỏa thuận hạt nhân Mỹ - Saudi bị chỉ trích là mâu thuẫn và đòi hỏi minh bạch

Tổng thống Donald Trump vừa thông qua một thỏa thuận hợp tác năng lượng hạt nhân kéo dài 30 năm giữa Mỹ và Saudi Arabia, được cho là sẽ cung cấp cho Riyadh quyền tiếp cận công nghệ hạt nhân dân sự. Hành động này vấp phải sự chỉ trích dữ dội bởi sự mâu thuẫn trong chính sách của Washington khi Mỹ trước đó đã lên án việc Iran phát triển chương trình làm giàu uranium và coi đó là mối đe dọa an ninh lớn.

Trong khi Mỹ nhấn mạnh rằng Tehran không đáng tin cậy với năng lực làm giàu uranium, thỏa thuận với Saudi Arabia dường như tạo điều kiện cho một đồng minh vùng Vịnh giàu có nhận được công nghệ tương tự. Điều này đặt ra câu hỏi về mức độ cam kết của Mỹ trong việc ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân khu vực, khi đồng tiền và lợi ích kinh tế dường như làm giảm nhẹ nguy cơ an ninh mà uranium mang lại.

Saudi Arabia dưới sự lãnh đạo của Thái tử Mohammed bin Salman từng tuyên bố rằng nước này sẽ theo đuổi vũ khí hạt nhân nếu Iran có. Tình hình đó đòi hỏi Mỹ phải áp đặt các biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt, bảo đảm an toàn chặt chẽ và ngăn cấm không cho Riyadh làm giàu uranium trong nước. Tuy nhiên, theo giới quan sát, Tổng thống Trump dường như chỉ đặt niềm tin vào Saudi Arabia mà không đưa ra các bảo đảm nghiêm ngặt như vậy.

Trong bối cảnh tình hình an ninh Trung Đông ngày một phức tạp, việc giảm nhẹ các biện pháp giám sát được xem là hành động làm suy yếu các cơ chế ngăn chặn một cuộc chạy đua hạt nhân trong khu vực. Ngoài ra, thỏa thuận hạt nhân ban đầu dự kiến đi kèm với việc Saudi Arabia thiết lập quan hệ chính thức với Israel, nhưng chiến sự tại Gaza đã phá hủy cơ hội này.

Thỏa thuận hạt nhân Saudi Arabia được đặt ra trong bối cảnh gia đình Tổng thống Trump đã nhiều lần bị cáo buộc có mâu thuẫn lợi ích khi đầu tư vào các lĩnh vực có thể hưởng lợi từ các chính sách chính phủ. Các con trai của ông Trump như Don Jr và Eric đã rót vốn vào các ngành liên quan đến quốc phòng, drone, tiền điện tử và khoáng sản quan trọng, là các lĩnh vực được hưởng lợi từ các hợp đồng chính phủ hoặc các chính sách ưu đãi.

Giới chuyên gia đặt câu hỏi liệu có sự tham gia hay tác động của các doanh nghiệp liên quan đến gia đình tổng thống trong các cuộc đàm phán thỏa thuận hạt nhân với Saudi Arabia hay không. Những thắc mắc về ai sở hữu các công ty xây dựng lò phản ứng, ai đã đầu tư trước khi ký thỏa thuận, và mối liên hệ giữa các nhà vận động hành lang với chính quyền hiện đang là tâm điểm cần được làm sáng tỏ.

Việc Saudi Arabia có thể phát triển chương trình làm giàu uranium sẽ khiến các cường quốc khu vực khác cũng yêu cầu quyền tương tự, tạo ra một vòng xoáy chạy đua vũ khí hạt nhân mới tại Trung Đông. Iran sẽ dễ dàng lập luận rằng chính sách hạt nhân Mỹ phụ thuộc vào mối quan hệ với quốc gia cụ thể, không theo chuẩn mực quốc tế thống nhất.

Vấn đề còn nghiêm trọng hơn khi đây là một thỏa thuận mang sắc thái kinh doanh hơn là kiểm soát nghiêm ngặt nhằm đảm bảo hòa bình khu vực. Với việc Tổng thống Trump thường xuyên coi thường sự giám sát và sẵn sàng chấp nhận các gói thỏa thuận đổi lấy sự tán dương và lợi ích kinh tế, nguy cơ các cam kết an ninh bị xem nhẹ càng tăng.

Trước khi Saudi Arabia bắt đầu làm giàu uranium, Washington cần công khai tất cả các điều khoản đã được ký kết, các doanh nghiệp thu lợi từ thỏa thuận, và những người liên quan trong gia đình tổng thống có dính líu đến các cuộc đàm phán hay không. Nếu không, cuộc chơi hạt nhân ở Trung Đông có thể trở thành trò đánh bóng tên tuổi và kiếm lợi cá nhân, đặt dấu hỏi lớn về tính nghiêm túc của chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân dưới thời Mỹ hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.