Nigeria: Thực tế về phân bổ ngân sách và thách thức kinh tế các bang

Chính phủ Liên bang Nigeria hiện đang tạo ra hiểu lầm với người dân về việc các bang nhận được nhiều phân bổ ngân sách hơn trước, là yếu tố khiến các bang trở nên giàu có. Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn đúng như vậy. Mặc dù có một số bang như Lagos, Abia, Adamawa và Zamfara đang thể hiện hiệu quả quản lý, phần lớn các bang vẫn chưa thể sử dụng số tiền phân bổ tăng lên để cải thiện tình hình tài chính hay dịch vụ công cộng.

Do ảnh hưởng của lạm phát và chi phí tăng cao, rất nhiều bang trên toàn quốc vẫn không thể trang trải các chi phí hoạt động cơ bản. Điều này cho thấy rằng, dù ngân sách được tăng, nhưng giá trị thực của số tiền này đã bị mất đi do áp lực kinh tế.

Sức mua thực sự mới là thước đo quan trọng để đánh giá sự giàu có của các bang, không chỉ là số tiền nhận được từ Ngân sách chung. Lạm phát tại Nigeria đã làm xói mòn đáng kể giá trị đồng Naira qua từng năm. Ví dụ, mức lương của các quản lý năm 1974 khoảng N630 tương đương tỷ giá hối đoái N0.70/US$1. Đến nay, để đạt được sức mua ngang bằng, mức lương của họ phải lên tới khoảng N1.260.000 mỗi tháng.

Thời giá các mặt hàng thiết yếu tăng chóng mặt cũng kéo theo chi phí sinh hoạt và vận hành chính quyền địa phương ngày một cao. Ngay cả các dịch vụ vận tải như vé máy bay từ Lagos đến Abuja cũng đã tăng từ khoảng N70.000-80.000 (năm trước) lên N160.000-190.000 chỉ trong một năm. Các chi phí nhiên liệu, điện, vật liệu xây dựng cũng gia tăng vượt trội, làm suy giảm giá trị thực của các khoản phân bổ ngân sách.

Bên cạnh chi phí sinh hoạt tăng cao, các bang còn đối mặt với áp lực trả nợ ngày càng lớn. Chi phí dịch vụ nợ công tăng lên trong ba năm qua do chính sách lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nigeria, thay vì kiểm soát được, các bang đều phải chấp nhận chi trả thêm trong khi hạn chế khả năng điều chỉnh các khoản vay.

Thực trạng an ninh bất ổn cũng tạo ra gánh nặng chi tiêu ngoài dự kiến cho các chính quyền bang nhằm đảm bảo trật tự và an toàn, nhưng không phải bang nào cũng có khả năng kiểm soát hoàn toàn.

Vì thế, việc Chính phủ Liên bang đổ lỗi các bang quản lý tiền bạc kém là không thỏa đáng. Các bang không phải là nguyên nhân duy nhất khiến ngân sách trở nên eo hẹp, mà nhiều yếu tố kinh tế vĩ mô nằm ngoài tầm kiểm soát của họ đã làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới ngày 16/7/2026, tỉ lệ người dân Nigeria sống dưới mức nghèo đói hiện lên tới 79%, gây sức ép lớn cho các chính quyền bang. Khi nhiều gia đình không còn khả năng cho con em học trường tư, nhu cầu sử dụng dịch vụ công lập tăng cao, buộc các bang phải tăng nguồn ngân sách dành cho giáo dục công cộng.

Dù thu ngân sách của Chính phủ Trung ương cũng tăng cao, nhưng thực tế các dịch vụ công và chi tiêu đầu tư lại không cải thiện đáng kể. Ví dụ, trong ba năm qua, Chính phủ chỉ giải ngân khoảng 5% ngân sách hơn 54.9 nghìn tỉ Naira cho các dự án đường bộ, dưới 7% ngân sách đầu tư cho y tế và quốc phòng. Điều này cho thấy những hạn chế lớn trong chi tiêu công và tác động lên toàn bộ hệ thống kinh tế Nigeria.

Do đó, trách nhiệm cần được đặt lên vai cả Chính phủ Trung ương và các bang để cùng nhau phối hợp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, thay vì đổ lỗi đơn phương. Đây cũng là bài học về quản lý tài chính công cho Nigeria trong giai đoạn phục hồi và phát triển kinh tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.