Các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc từ chối tiếp đoàn cố vấn quốc hội Mỹ thể hiện sự thận trọng về AI của Bắc Kinh

Nhóm cố vấn quốc hội Mỹ về kinh tế và an ninh Trung Quốc đã có chuyến công tác đến Bắc Kinh, Hàng Châu và Thượng Hải đầu tháng này, đánh dấu chuyến đi đầu tiên trong 7 năm qua của cơ quan này. Chuyến đi nhằm hỗ trợ xây dựng báo cáo hàng năm trình Quốc hội về các diễn biến quân sự, kinh tế và công nghệ của Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo Phó chủ tịch ủy ban Mike Kuiken, đoàn không thể thu xếp được nhiều cuộc gặp với các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu nước này như Huawei, Tencent, Baidu hay Alibaba, điều mà ông xem như một dữ kiện quan trọng thể hiện thái độ của Trung Quốc.

Chuyên gia phân tích Denis Simon nhận định chính quyền Trung Quốc đang coi ủy ban là một thực thể mang tính chính sách thay vì là một bên trung lập thu thập thông tin. Trong nhiều năm qua, ủy ban này đã lên tiếng khuyến nghị tăng cường kiểm soát các chính sách công nghệ, chuỗi cung ứng và hợp tác khoa học với Trung Quốc, điều khiến Bắc Kinh e ngại rủi ro chính trị nếu để CEO các tập đoàn công nghệ bày tỏ quan điểm thoải mái với đoàn cố vấn.

Simon cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của nhà nước trong việc quản lý ngành công nghệ, với quyền quyết định giao tiếp không còn nằm riêng ở doanh nghiệp mà đã trở thành quyết định của Chính phủ Trung Quốc.

Đồng thời, chuyên gia David Zhang tại Trivium China cho rằng Bắc Kinh tập trung hơn vào chính quyền Tổng thống Donald Trump thay vì Quốc hội Mỹ trong các cuộc đàm phán về AI, bởi Quốc hội không có thẩm quyền giảm nhẹ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mà chính quyền Trump áp đặt.

Thời điểm đoàn cố vấn đến Trung Quốc cũng ảnh hưởng đến việc tiếp xúc. Khi đó, Washington đang cáo buộc startup Moonshot AI của Trung Quốc vi phạm sử dụng trái phép mô hình AI của công ty Anthropic và đe dọa áp lệnh trừng phạt với nhiều phòng thí nghiệm AI Trung Quốc. Điều này khiến các doanh nghiệp Trung Quốc e ngại việc trao đổi với đoàn cố vấn Mỹ, vì bất kỳ tuyên bố nào cũng có thể bị sử dụng để biện minh cho các đợt hạn chế mới.

Hai nước được cho là sẽ nối lại các cuộc đàm phán về an ninh AI vào tháng 9, dự kiến do Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dẫn đầu, nằm trong kế hoạch chuẩn bị cho các cuộc gặp cấp cao giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn chưa chính thức xác nhận sự kiện này.

Dù hai bên đồng thuận về sự cần thiết phải quản lý và đối thoại liên tục với các hệ thống AI ngày càng phát triển, sự cạnh tranh đã khiến nhiều cơ chế hỗ trợ hiểu biết lẫn nhau, từ hợp tác khoa học đến chuyển giao công nghệ, trở nên giảm sút đáng kể.

Chuyên gia Denis Simon cho biết khi các quan chức không thể trực tiếp tiếp cận các tổ chức của nhau, việc đánh giá tình hình phải dựa vào các phân tích gián tiếp, khiến chính sách trở nên thận trọng và thiếu tin tưởng lẫn nhau hơn.

Dù bị từ chối tiếp cận, các chuyên gia không cho rằng sự kiện này sẽ làm gián đoạn các cuộc đối thoại an ninh AI sắp tới. Thay vào đó, đây được xem như dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh muốn tập trung đàm phán AI chủ yếu qua kênh lãnh đạo cấp cao thay vì tương tác với Quốc hội Mỹ.

Chuyên gia Kendra Schaefer từ Trivium China nhận xét phát biểu của Chủ tịch Tập Cận Bình tại Hội nghị AI Thế giới ở Thượng Hải với nhấn mạnh về AI mã nguồn mở, an toàn và quản trị nghiêm ngặt là dấu hiệu cho thấy Trung Quốc muốn cân bằng giữa tham vọng công nghệ và quan ngại về an ninh, đồng thời xây dựng hình ảnh lãnh đạo công nghệ có trách nhiệm, đặc biệt với các nước đang phát triển.

Bà cũng nhấn mạnh cuộc đua AI là một quá trình dài hạn, quyết định bởi ai kiểm soát nền tảng AI được các quốc gia sử dụng, ai tạo ra các quy tắc quản trị toàn cầu và ngành công nghiệp nào khai thác hiệu quả nhất công nghệ này để phát triển kinh tế.