Ba Lan trước ngã rẽ địa chính trị với Trung Quốc: đối thủ hay đối tác?

Trong bối cảnh quan hệ quốc tế phức tạp hiện nay, Ba Lan có vai trò quan trọng trong việc định hình mối quan hệ với Trung Quốc, nhất là trong việc tận dụng vị trí địa chiến lược và thích ứng với yêu cầu đổi mới của chính sách công nghiệp. Quan hệ giữa châu Âu và Trung Quốc đang dịch chuyển từ mô hình hợp tác không thể thay thế sang cạnh tranh thận trọng. Sự khác biệt căn bản nằm ở cách tiếp cận đối với chính sách và kinh doanh: trong khi châu Âu thường đưa ra quyết định mang tính phản ứng do các áp lực chính trị hiện tại, Trung Quốc lại theo đuổi các chiến lược dài hạn dựa trên kế hoạch phát triển nhiều năm.

Trung Quốc thường xuyên lựa chọn giải pháp đàm phán trực tiếp với từng thủ đô châu Âu, bỏ qua các kênh chính thức của Liên minh châu Âu tại Brussels. Hành động này thường bị xem là chiến thuật nhằm chia rẽ đoàn kết EU trên phương Tây. Tuy nhiên, theo chuyên gia Kamil Biernat, điều này bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết của Bắc Kinh về cấu trúc đa trung tâm và hệ thống bầu cử thay đổi liên tục của EU. Các doanh nghiệp Trung Quốc chủ yếu tìm kiếm đối tác có thiện chí hợp tác thực dụng. Do đó, điều quan trọng để duy trì quan hệ hiệu quả là tách bạch các vấn đề chính trị và kinh tế, đồng thời nhận diện những lợi ích chung như chống biến đổi khí hậu, chuyển đổi năng lượng, đồng thời bảo vệ các lĩnh vực quan trọng về mặt chiến lược.

Kamil Biernat nhận xét rằng "Người Trung Quốc rất muốn hiểu châu Âu, nhưng chúng ta cũng cần nhớ rằng cách suy nghĩ của họ hoàn toàn khác biệt với châu Âu. Tôi luôn ủng hộ việc tìm kiếm những điểm chung có thể làm nền tảng cho đối thoại giữa hai bên."

Việc Hội đồng châu Âu siết chặt chính sách và hạn chế những phụ thuộc thương mại chủ chốt xuất phát từ mối lo ngại gia tăng về áp lực nhập khẩu và cạnh tranh không công bằng trên thị trường quốc tế. Vấn đề được chú tâm nhiều là trợ cấp của nhà nước dành cho các doanh nghiệp Trung Quốc. Từ góc nhìn của châu Âu, việc chính phủ Bắc Kinh hỗ trợ doanh nghiệp của họ làm đảo lộn nguyên tắc thị trường tự do, đặt các nhà sản xuất trong nước vào thế cạnh tranh bất lợi.

Ở phía Trung Quốc, việc nhà nước đồng hành cùng doanh nghiệp được coi là bước tất yếu giúp chuyển từ giai đoạn dự án sang sản xuất quy mô lớn ở các lĩnh vực chiến lược như xe điện và công nghệ cao. Vấn đề không chỉ xuất hiện giữa châu Âu và Trung Quốc mà còn trong nội bộ EU, khi các nền kinh tế lớn như Đức, Pháp chi mạnh cho trợ cấp, tạo áp lực cạnh tranh lên các quốc gia thành viên nhỏ hơn, buộc họ phải đối đầu không những với công ty châu Á mà cả các doanh nghiệp được tài trợ nhiều ở Tây Âu.

Trước biến chuyển toàn cầu, Ba Lan có lợi thế riêng biệt để đóng vai trò then chốt trong cơ cấu thương mại mới. Vị trí nằm trên tuyến đường Tơ lụa Mới, trung tâm chuyển tải Małaszewicze và sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng cảng biển trong nước là nền tảng vững chắc để xây dựng vị thế trung tâm logistics hàng đầu ở Trung và Đông Âu.

Tuy nhiên, thách thức chính đặt ra cho Ba Lan là chuyển đổi mượt mà từ vai trò trung gian và cung cấp lao động giá rẻ sang phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo và gia tăng giá trị kinh tế. Theo Kamil Biernat, doanh nghiệp Ba Lan cần nâng cao năng lực tiếp thu công nghệ nước ngoài và xây dựng thương hiệu quốc tế riêng. Một lĩnh vực hợp tác tiềm năng chưa được khai thác triệt để là cơ hội tiếp nhận các doanh nghiệp Trung Quốc trong giai đoạn chuyển giao thế hệ bên trong khu vực tư nhân. Nhiều công ty Trung Quốc thành lập từ những năm 1980 và 1990 đang đối mặt với việc thiếu người kế nghiệp, tạo điều kiện để các doanh nghiệp Ba Lan năng động tiếp quản, thu nhận công nghệ và mở rộng mạng lưới trong chuỗi cung ứng châu Á.