Khám phá hệ thống thủy lợi 3.000 năm tuổi ở Peru và bí ẩn liên kết hai đại dương

Tọa lạc ở độ cao hơn 3.500 mét tại Cajamarca, hệ thống thủy lợi đá Cumbemayo là một công trình độc đáo trong khảo cổ học dãy Andes. Nghiên cứu có hệ thống về khu vực này bắt đầu từ năm 1937 do nhà khảo cổ người Peru Julio C. Tello thực hiện, xác định đây là di tích từ thời kỳ trước sự phát triển của đế chế Inca. Các phân tích mới hơn cho thấy công trình có niên đại từ giai đoạn hình thành nền văn hóa Andes, khoảng từ năm 1500 đến 1000 trước Công nguyên.

Đặc trưng nổi bật của khu vực là hệ thống kênh dẫn nước bằng đá núi lửa chạy xuyên qua núi cùng với các họa tiết điêu khắc bong tróc thân đá như các hình người và thú, được các chuyên gia đánh giá là không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn phục vụ mục đích nghi lễ liên quan đến tín ngưỡng nước.

Kênh dẫn nước Cumbemayo được xem là thành tựu kỹ thuật thủy lợi ngoạn mục, với những đoạn thẳng và phần zigzag được khắc trên đá núi lửa nhằm điều phối dòng chảy, hạn chế xói mòn mặt đá dưới tác động của nước. Đồng thời, chiều dài tổng thể của hệ thống này ước tính từ 8 đến 9 km, từng phục vụ lấy nước từ mưa và các suối trên sườn núi phía tây Andes để cung cấp cho các bể chứa cũng như vùng canh tác.