Giới trẻ Ấn Độ và cuộc biểu tình CJP: Thắng lợi hiếm hoi của chính phủ Modi dưới áp lực xã hội

Trong vài tháng qua, Ấn Độ chứng kiến một phong trào biểu tình quy mô do Đảng Cockroach Janta Party (CJP) khởi xướng, bắt nguồn từ phát biểu gây tranh cãi của Chánh án Tối cao Ấn Độ Surya Kant gọi những thanh niên thất nghiệp là “những con gián lười biếng và ký sinh trùng”. Sự việc càng nghiêm trọng khi xảy ra vụ rò rỉ đề thi National Eligibility cum Entrance Test (NEET), ảnh hưởng đến hơn 2,2 triệu thí sinh và gây ra cái chết của khoảng 20 người.

Phong trào biểu tình do CJP - một nhóm hoạt động châm biếm trực tuyến do Abhijeet Dipke sáng lập, cựu sinh viên Đại học Boston - tiến hành, đã huy động hàng chục nghìn bạn trẻ trên khắp các thành phố lớn, yêu cầu chính phủ giải trình và chịu trách nhiệm về các vấn đề trên.

Sau hơn một tháng tổ chức biểu tình tại Jantar Mantar, New Delhi và nhiều thành phố lớn khác, CJP đã tuyên bố chấm dứt các hoạt động của mình vào ngày 25/7 khi Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan tuyên bố từ chức. Ông Pradhan đưa ra lời chỉ trích các người biểu tình là “phần tử phản quốc”, tuy nhiên sự rút lui của ông đánh dấu lần đầu một thành viên nội các phải rời ghế do áp lực biểu tình trong chính phủ Modi kể từ khi ông lên cầm quyền từ năm 2014.

Trước đây, những lần từ chức do áp lực xã hội diễn ra vào những năm 2017 và 2018, tuy nhiên chưa từng có Bộ trưởng cấp cao nào phải từ chức trong gần một thập kỷ vừa qua.

Báo chí quốc tế đã theo sát và nhận định đây là thất bại hiếm hoi của chính phủ Modi. Tờ The Economist miêu tả đây là “khoảnh khắc hiếm hoi trong chính trường Ấn Độ khi thế hệ Gen Z khiến chính phủ phải cúi đầu”. Bài báo nhận xét rằng mặc dù không được giáo dục như mong đợi, giới trẻ đã dạy cho Thủ tướng Modi một bài học đáng nhớ.

Tác động mạng xã hội cũng được tờ The Economist đặc biệt lưu ý, khi Gen Z tận dụng thành thạo các nền tảng xã hội cùng sự hoài nghi đối với truyền thông thân chính phủ để chống lại chiến dịch tuyên truyền của BJP.

Tờ The New York Times nêu bật sự dẻo dai của Gen Z bất chấp những đợt áp chế như cảnh sát sử dụng dùi cui và hơi cay, và cho rằng cuộc biểu tình đã khiến Thủ tướng Modi bất ngờ.

The Financial Times nhận định sau vụ đàn áp ngày 20/7, các lời hô khẩu hiệu trực tiếp nhằm vào Thủ tướng đã xuất hiện rộng rãi, điều đó rất hiếm thấy trong thời gian dài trước đó. Đáng chú ý, phần lớn người biểu tình là những cử tri trung thành với BJP, nhiều người trong số họ đến từ các gia đình tầng lớp trung lưu theo đạo Hindu.

Al Jazeera lưu ý rằng chiến thuật truyền thông xã hội của chính phủ không thành công khi tầng lớp Gen Z đã “đảo ngược kịch bản”, sử dụng các công cụ vốn được BJP tin dùng để phản kháng lại họ. Điều này đánh dấu sự chuyển biến khi phong trào phản đối Thủ tướng Modi không còn là điều cấm kỵ, trở nên “mốt” trong giới trẻ sau nhiều năm các hoạt động đối kháng bị coi là tội phạm.

The BBC gọi phong trào CJP là “cuộc vận động mà chính phủ không lường trước được”. Sau vụ đàn áp ngày 20/7, video ghi lại cảnh bạo lực đã được phát tán rộng rãi dù Internet tại trung tâm Delhi bị gián đoạn, thể hiện rõ sự quyết tâm của giới trẻ trong việc đối đầu với Nhà nước.

Các nhà khoa học chính trị và kinh tế như Suhas Palshikar và Surajit Mazumdar đều cho rằng cuộc biểu tình phản ánh vấn đề sâu rộng hơn nhiều so với vụ rò rỉ đề thi NEET đơn thuần.

Ngoài ra, The Economist cũng đề cập đến cách thế hệ Gen Z sử dụng mạng xã hội với những video, hình ảnh hài hước, châm biếm nhắm vào Thủ tướng Narendra Modi. Họ biến cuộc biểu tình thành một “bữa tiệc meme” với các bài hướng dẫn giả tưởng về cách Thủ tướng sử dụng ánh sáng, góc quay và đọc kịch bản trên truyền hình một cách hài hước.

Biểu tình lan rộng ra nhiều thành phố, và chỉ trong vòng một tuần, sự kiện được xem là bất khả thi đã trở thành hiện thực với việc Bộ trưởng Dharmendra Pradhan phải từ chức.

Ngay sau khi Dharmendra Pradhan từ chức, hàng triệu người trẻ tại Ấn Độ đã mừng rỡ trước chiến thắng mang tính lịch sử này. Vài giờ sau, Pralhad Joshi - một nghị sĩ quốc hội nhiều lần đắc cử và được coi là nhân vật được ưa chuộng trong lãnh đạo BJP - được chỉ định làm Bộ trưởng Giáo dục mới.

Ông Joshi hiện đang kiêm nhiệm các chức vụ Bộ trưởng Bộ Tiêu dùng, Lương thực và Phân phối công cộng, cùng Bộ Năng lượng Mới và Tái tạo. Dù phong trào biểu tình đã kết thúc, giới trẻ Ấn Độ đã rút ra bài học về tầm quan trọng của việc chất vấn quyền lực, đồng thời nỗ lực bảo vệ danh hiệu “nền dân chủ lớn nhất thế giới”.