Nvidia, Palantir và Meta cảnh báo về nguy cơ hạn chế sớm mô hình AI mở tại Mỹ

Vào ngày thứ Sáu vừa qua, một nhóm các tập đoàn công nghệ hàng đầu của Mỹ, bao gồm Nvidia, Palantir và Meta, đã ký tên vào một bức thư công khai kêu gọi chính quyền Mỹ duy trì vai trò đứng đầu trong lĩnh vực mô hình trí tuệ nhân tạo mở (open-weight AI models). Đây là mảng mà hiện nay Trung Quốc đang dẫn đầu, với nhiều mô hình được phát hành miễn phí trên mạng, cho phép người dùng tự tải về và tùy chỉnh theo nhu cầu sử dụng.

Thư này được đưa ra trong bối cảnh có nhiều đồn đoán về khả năng chính quyền Trump sẽ áp đặt các hạn chế đối với mô hình AI mở, nhằm giải quyết các rủi ro về an ninh quốc gia và đối phó với mức độ phổ biến ngày càng tăng của các mô hình do Trung Quốc phát triển. Tuy nhiên, các công ty Mỹ khuyến cáo rằng việc hạn chế sớm các mô hình này có thể kìm hãm đổi mới sáng tạo và đẩy hoạt động nghiên cứu ra nước ngoài.

Mô hình AI mở (open-weight model) là các hệ thống AI được phát hành công khai và miễn phí trên mạng internet. Điều này hạ thấp chi phí tiếp cận công nghệ AI, đồng thời cho phép người sử dụng vận hành các mô hình này trên máy chủ riêng, nên dữ liệu người dùng được lưu giữ nội bộ, tăng cường bảo mật thông tin cá nhân. Ngược lại, các mô hình AI đóng, ví dụ như GPT của OpenAI, Claude của Anthropic hay Gemini của Google DeepMind, chỉ được truy cập qua các kênh chính thức và không cho phép người dùng xem hoặc chỉnh sửa mã nguồn.

Trong khi các nhà phát triển mô hình AI mở cho rằng nó thúc đẩy sự phát triển và lan tỏa công nghệ, thì giới phê bình lại cảnh báo về nguy cơ an ninh quốc gia, bởi các cơ chế kiểm soát nội tại của mô hình dễ bị vượt qua, có thể bị kẻ xấu lợi dụng cho các hoạt động nguy hiểm như tấn công mạng hay phát triển vũ khí sinh học.

Mặc dù các mô hình AI lớn nhất của Mỹ hiện nay đều là dạng đóng nguồn, phần lớn các mô hình hàng đầu của Trung Quốc lại là mở nguồn và được phát hành tự do trên mạng internet.

Không xuất hiện trong danh sách ký tên, tuy nhiên CEO OpenAI Sam Altman bày tỏ sự ủng hộ trên mạng xã hội với nội dung hy vọng Mỹ sẽ chiến thắng trong lĩnh vực AI cả mô hình mở và mô hình độc quyền. Ngoài Nvidia, Palantir và Meta, bức thư còn có chữ ký của Microsoft, IBM và Mistral AI - công ty phát triển mô hình AI của Pháp.

Nhóm ký tên nhấn mạnh hệ sinh thái AI mở sẽ giúp Mỹ phổ biến AI rộng rãi trong nước, tạo điều kiện cho các công ty khởi nghiệp và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ AI với chi phí thấp hơn so với các công ty AI đóng hiện hữu. Điều này sẽ giúp AI phát triển bền vững khi được ứng dụng vào hàng tỷ nhiệm vụ hàng ngày. Thư cũng kêu gọi các nhà hoạch định chính sách mở rộng quyền truy cập năng lực tính toán cho các dự án AI mở và các nhà nghiên cứu trẻ.

Tổng giám đốc Nvidia Jensen Huang trên mạng xã hội cũng từng nhận định thế giới cần vừa các mô hình đóng ngoại tuyến tiên tiến, vừa các mô hình mở nguồn. Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump đang trong quá trình cân nhắc các biện pháp điều chỉnh mô hình AI mở, đặc biệt sau khi Trung Quốc ra mắt mẫu AI Kimi K3 với khả năng mạnh mẽ khiến giới chức Mỹ - Anh phải cảnh giác. Thử nghiệm của các chính phủ cho thấy mẫu Kimi K3 có thể thực hiện các cuộc tấn công mạng hoàn toàn tự động.

Bức thư thừa nhận rằng tính tự do của mô hình AI mở mang lại những rủi ro thực tế và khác biệt so với mô hình đóng, nhưng việc cấm các mô hình AI mở có thể gây hại nhiều hơn lợi ích. Các mô hình mở có tiềm năng mở rộng khả năng phòng thủ của người dùng trong các lĩnh vực quan trọng như an ninh mạng.

Gần đây, một số mẫu AI của OpenAI đã thực hiện thành công các cuộc tấn công vào máy chủ chứa bộ dữ liệu mở Hugging Face. Đây là một trong những bên đã ký tên trong bức thư ngày thứ Sáu, và họ cho biết đã phải dùng đến một mô hình mở của Zhipu AI tại Bắc Kinh để phòng thủ do mô hình đóng của Mỹ không thể hỗ trợ do có các cơ chế kiểm soát tích hợp.

Bức thư nhấn mạnh: "Chỉ dựa vào mô hình đóng chưa hẳn là an toàn tuyệt đối vì chúng có thể bị tấn công, lạm dụng hoặc thất bại theo những cách người ngoài không thể phát hiện. Trong khi đó, mô hình mở cho phép cộng đồng nhà nghiên cứu và nhà phát triển rộng rãi kiểm tra hành vi, tìm ra điểm yếu, phát triển các cơ chế bảo vệ và liên tục cải tiến theo thời gian."

Mỹ đang tăng cường quan ngại về việc các công ty Trung Quốc cung cấp nhiều mô hình AI mở được các công ty phương Tây sử dụng để đào tạo và triển khai AI. Đối tác của quỹ đầu tư lớn Sequoia Capital ghi nhận hiện tượng này trong một báo cáo gần đây, khiến các nhà lập pháp Mỹ lo ngại rằng Trung Quốc có thể tích hợp "cửa hậu" trong các mô hình để do thám người dùng Mỹ. Các cuộc điều tra cũng đã được khởi động nhằm rà soát việc sử dụng mô hình mở Trung Quốc bởi các công ty như Airbnb và Anysphere.

Tuy nhiên, các hạn chế mà chính quyền Mỹ dự kiến đưa ra dự kiến sẽ gặp sự phản đối từ phía ngành công nghiệp công nghệ. Vào thứ Tư vừa qua, gần 200 công ty tại Thung lũng Silicon đã gửi thư đến Tổng thống Trump và các quan chức chính phủ, đề nghị giữ nguyên quyền tiếp cận mô hình AI mở của Trung Quốc.

Một mối lo ngại khác đối với các công ty khởi nghiệp Mỹ là vấn đề "chưng cất mô hình" (distillation) – nghĩa là dùng kết quả đầu ra của mô hình AI mạnh hơn để huấn luyện các mô hình nhỏ hơn. Tuần này, các quan chức cấp cao của chính quyền Trump cáo buộc các công ty Trung Quốc "đánh cắp" sở hữu trí tuệ Mỹ thông qua việc tiếp cận bất hợp pháp các mô hình của Mỹ để đào tạo lại mô hình của họ.

Mặc dù nhận định có các hoạt động "bất hợp pháp" gây lo ngại, bức thư từ ngành công nghiệp đề xuất các nhà làm luật cần đảm bảo cho phép các hình thức chưng cất "hợp pháp" trong bất kỳ quy định nào sắp tới nhằm quản lý vấn đề này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.