Trung Quốc cần hút sinh viên quốc tế để phát triển bền vững

Trong kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia Trung Quốc (gaokao) tháng trước, chỉ có 12,9 triệu thí sinh tham dự, giảm năm thứ hai liên tiếp so với 13,3 triệu năm trước. Con số này xảy ra trong bối cảnh tỷ lệ sinh hàng năm của Trung Quốc hạ thấp xuống dưới 8 triệu trẻ sơ sinh, mức thấp kỷ lục. Dự báo trong 18 năm tới, hơn 3.100 trường đại học trong nước sẽ phải cạnh tranh gay gắt để thu hút một số nhóm học sinh ngày càng nhỏ hơn.

Xu hướng giảm tỷ lệ sinh không chỉ xảy ra ở Trung Quốc mà đã trở thành thực tế chung trên toàn thế giới. Tỷ lệ sinh toàn cầu giảm từ 2,9 con/phụ nữ năm 1994 xuống còn 2,2 vào năm 2024, với hơn một nửa số quốc gia đang ở dưới mức thay thế 2,1. Ngay cả những quốc gia từng có tỷ lệ sinh cao như Bangladesh cũng đã giảm từ 6,7 con tháng 1960 xuống còn khoảng 2,2 vào năm 2013. Thậm chí vùng hạ Sahara – nơi trẻ nhất và tăng trưởng dân số nhanh nhất thế giới – cũng bắt đầu chứng kiến sự suy giảm này.

Từ nay về sau, phân bổ nhân tài toàn cầu trở nên quyết định hơn tăng trưởng dân số. Những quốc gia có khả năng giáo dục và tạo cơ hội cho nhân tài sẽ là những bên chủ động và thành công trong tương lai. Sinh viên quốc tế sẽ ngày càng trở thành yếu tố chiến lược quan trọng trong cuộc đua giành nhân lực sáng tạo và trình độ cao.

Mỹ và châu Âu đã hướng tới lợi thế từ việc thu hút sinh viên quốc tế hàng thập niên. Những trường đại học tại đây không chỉ đào tạo mà còn xây dựng được mạng lưới nghiên cứu, khởi nghiệp và chuyên môn đa quốc gia, tạo nên sức mạnh kinh tế và sáng tạo bền vững. Tiêu biểu như Mỹ đang dẫn đầu thế giới về trí tuệ nhân tạo nhờ sự kết hợp giữa đổi mới nội địa và khả năng thu hút các nhà nghiên cứu xuất sắc trên toàn cầu; theo Macropolo, Mỹ nắm 59% trong số các nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới.

Trung Quốc từng là nguồn cung sinh viên quốc tế, nhưng với sự mở rộng nhanh chóng của hệ thống giáo dục đại học và đóng góp cho đổi mới toàn cầu, nước này có thể chuyển mình trở thành trung tâm giáo dục thu hút sinh viên quốc tế. Đây không chỉ là nơi học tập, mà còn là bệ phóng cho tương lai và mạng lưới nhân lực toàn cầu.

Để đạt được điều này, Trung Quốc cần cải tổ nền giáo dục đại học với các bước chính: đầu tiên, các trường đại học cần được trao quyền tự chủ cao hơn để chủ động thu hút sinh viên quốc tế, tự thiết kế chương trình hợp tác phản ánh thế mạnh riêng. Thứ hai, các trường không thuộc nhóm hàng đầu cần quyền tự quyết về học phí, các chính sách tài chính cũng như hỗ trợ sinh viên, nhằm tăng sức cạnh tranh tuyển sinh.

Thứ ba, sự hòa nhập giữa sinh viên quốc tế và sinh viên trong nước phải được ưu tiên. Giá trị của giáo dục quốc tế chính là sự tương tác đa dạng văn hóa và trải nghiệm, thay vì để sinh viên quốc tế cô lập trong một hệ thống riêng biệt. Các hoạt động cùng lớp học, nghiên cứu chung, câu lạc bộ và sinh hoạt học đường nên được phát triển nhằm xây dựng mối quan hệ và mạng lưới vững chắc giữa các sinh viên.

Thứ tư, nhận thức rằng tiếng Trung chưa phải là ngôn ngữ sử dụng chính trong giáo dục quốc tế hiện nay, Trung Quốc cần đẩy mạnh giảng dạy đa ngôn ngữ và tăng cường đội ngũ giảng viên quốc tế và các học giả trở về từ nước ngoài. Điều này giúp trường đại học có chương trình mang tính toàn cầu và thu hút sinh viên đa quốc gia.

Cuối cùng, đường hướng kết nối giáo dục với cơ hội nghề nghiệp phải trở nên rõ ràng và linh hoạt hơn. Sinh viên quốc tế thường chọn điểm đến dựa trên chất lượng đào tạo nhưng còn dựa vào khả năng phát triển công việc sau tốt nghiệp. Trung Quốc có cơ hội lớn tạo ra các chính sách thực tập, làm việc, và khởi nghiệp thuận lợi, từ đó giữ chân và phát huy nhân tài quốc tế.

Một hệ sinh thái nhân tài toàn cầu không chỉ bao gồm những người học tập tại nước sở tại, mà còn những người trở về nước hoặc làm việc lâu dài tại Trung Quốc. Những người này hiểu biết sâu sắc về Trung Quốc và có thể tạo cầu nối giá trị giữa đất nước và thế giới trong bối cảnh đầu tư ra nước ngoài và hợp tác kinh tế toàn cầu gia tăng.

Cuộc cạnh tranh tìm kiếm nhân tài sẽ là nét đặc trưng chủ đạo của các thập kỷ tới. Với hệ thống giáo dục và nghiên cứu đã có trình độ hàng đầu thế giới, Trung Quốc cần tận dụng tốt nguồn lực này để phát triển nền kinh tế tri thức và củng cố vị trí quốc tế của mình.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.