Friedrich Nietzsche nhấn mạnh tình bạn quan trọng hơn tình yêu trong hôn nhân

Friedrich Wilhelm Nietzsche sinh ngày 15/10/1844 tại Röcken, một làng nhỏ thuộc Vương quốc Phổ, nay là Đức. Mất cha - một mục sư Luther - khi mới bốn tuổi, ông lớn lên dưới sự chăm sóc của mẹ, bà ngoại, hai dì và em gái. Ngay từ lúc nhỏ, Nietzsche đã bộc lộ trí tuệ xuất chúng và niềm yêu thích sâu sắc đối với văn học, âm nhạc cùng các ngôn ngữ cổ điển. Ông theo học trường nội trú danh tiếng Schulpforta, nơi ông thể hiện sự xuất sắc trong tiếng Hy Lạp, tiếng Latin và triết học.

Tiếp tục sự nghiệp học tập, Nietzsche theo học ngành thần học và ngôn ngữ cổ điển tại Đại học Bonn, rồi chuyển sang Đại học Leipzig. Ông bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi tác phẩm của triết gia Arthur Schopenhauer, nhất là quan điểm về nỗi đau của con người.

Nietzsche sớm nổi bật với tài năng phi thường, khi chỉ mới 24 tuổi ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Ngôn ngữ Cổ điển tại Đại học Basel ở Thụy Sĩ, dù chưa hoàn thành luận án tiến sĩ. Thời gian này, ông quen biết nhạc sĩ nổi tiếng Richard Wagner, ban đầu ngưỡng mộ ông nhưng sau đó bất đồng do khác biệt về quan điểm quốc gia chủ nghĩa và tôn giáo.

Tuy nhiên, từ tuổi 34, Nietzsche buộc phải từ chức do sức khỏe yếu kém với các triệu chứng đau đầu dữ dội, bệnh về mắt và rối loạn tiêu hóa kéo dài. Trong thời gian này, ông lại thu hoạch được nhiều tác phẩm quan trọng khi tự do đi lại khắp Thụy Sĩ, Ý và Pháp.

Nietzsche thách thức xã hội khi phản đối việc tin cậy mù quáng vào các giá trị được truyền lại qua nhiều thế hệ. Ông kêu gọi con người tự suy xét và phát triển tư duy bản thân. Một khái niệm nổi bật của ông là "Übermensch" (Con Người Siêu Việt) trong tác phẩm "Thus Spoke Zarathustra". Khác với cách hiểu sai lệch phổ biến, Nietzsche không đề cao chủng tộc nào mà thể hiện hình mẫu con người không ngừng hoàn thiện, tạo dựng giá trị riêng và không theo lối mòn xã hội.

Ông cũng nổi tiếng với câu nói "Chúa đã chết", thể hiện sự suy giảm quyền lực của tôn giáo truyền thống trước sự lên ngôi của khoa học hiện đại và lý trí. Ý tưởng "ý chí quyền lực" nhấn mạnh động lực của con người không chỉ là sự tồn tại hay khoái lạc mà còn là khát vọng phát triển, sáng tạo và chinh phục thử thách.

Ông quan niệm rằng đối mặt với đau khổ và nghịch cảnh là điều cần thiết để vun đắp sức mạnh và khả năng trưởng thành cho cá nhân.

Nietzsche để lại nhiều tác phẩm có giá trị lâu dài, bao gồm: "The Birth of Tragedy" (1870), "Human, All Too Human" (1878), "Thus Spoke Zarathustra" (1883–1885), "Beyond Good and Evil" (1886), "On the Genealogy of Morals" (1887), và "The Gay Science" (1887). Dù bán chạy trong thời ông còn sống, những ấn phẩm này đã làm thay đổi sâu sắc triết học, tâm lý học, văn học và tư tưởng chính trị.

Năm 1889, trong khi sống tại Turin, Ý, Nietzsche trải qua sự sụp đổ tinh thần nghiêm trọng. Một sự kiện được ghi lại là ông chứng kiến cảnh một con ngựa bị đánh đập dã man trên đường phố, ông lao đến ôm con vật trước khi ngã quỵ. Nguyên nhân chính xác của bệnh tâm thần vẫn còn tranh cãi, với giả thuyết về bệnh giang mai hoặc rối loạn thần kinh di truyền. Sau đó, ông không bao giờ hồi phục hoàn toàn, sống phần đời còn lại dưới sự chăm sóc của mẹ rồi em gái. Ông qua đời ngày 25/8/1900, hưởng thọ 55 tuổi.

Tư tưởng của Nietzsche vượt ra khỏi phạm vi triết học. Các nhà tâm lý học như Carl Jung và Sigmund Freud đánh giá cao cái nhìn sâu sắc của ông về động lực vô thức. Triết lý hiện sinh của Jean-Paul Sartre và Albert Camus kế thừa nhiều quan điểm về tự do, ý nghĩa và trách nhiệm từ Nietzsche. Đồng thời, ông cũng ảnh hưởng đến các nhà văn Thomas Mann, Hermann Hesse và André Gide, cùng nhiều nghệ sĩ, điện ảnh gia và nhạc sĩ hiện đại.

Cần lưu ý rằng sau khi Nietzsche qua đời, em gái ông, Elisabeth, đã chỉnh sửa và chọn lọc các tác phẩm chưa xuất bản, gán ghép chúng với chính nghĩa dân tộc Đức, dẫn đến sự hiểu sai được phát xít Đức lợi dụng để tuyên truyền. Tuy nhiên, các học giả hiện đại bác bỏ hoàn toàn cách giải thích này vì Nietzsche là người chỉ trích kịch liệt chủ nghĩa bài Do Thái, chủ nghĩa dân tộc cực đoan và sự phục tùng mù quáng, đồng thời đề cao tự do cá nhân.

Trong số các câu nói nổi tiếng, Friedrich Nietzsche từng khẳng định: "Điều làm cho các cuộc hôn nhân không hạnh phúc không phải là thiếu tình yêu mà là thiếu tình bạn." Đây là quan điểm sâu sắc về các mối quan hệ con người. Nhiều người cho rằng thành công trong hôn nhân chỉ dựa vào sự lãng mạn, hấp dẫn và đam mê. Tuy nhiên, theo Nietzsche, tình yêu lãng mạn không đủ để duy trì một mối quan hệ lâu dài.

Tình bạn mang lại sự tin tưởng, tôn trọng cá tính riêng biệt và sự đồng hành bền bỉ, giúp vượt qua những thăng trầm cùng nhau. Bạn bè có thể tìm thấy niềm vui khi ở bên nhau dù không có sự hào hứng hay kỷ niệm đặc biệt. Họ chia sẻ tiếng cười, đồng cảm khi thất bại và quan tâm đến sự phát triển của đối phương.

Khi tình cảm chỉ dựa trên hấp dẫn lãng mạn, các mối quan hệ dễ đổ vỡ khi cuộc sống xuất hiện những khó khăn do tài chính, trách nhiệm nuôi dạy con cái, bệnh tật, sự nghiệp và tuổi già. Trong những thời điểm này, tình bạn trở thành nền tảng vững chắc hơn đam mê, giúp các cặp vợ chồng cởi mở đối thoại, dễ dàng tha thứ lỗi lầm, ăn mừng thành công mà không ghen tị. Họ như đồng đội chứ không phải đối thủ, chấp nhận khuyết điểm và biết trân trọng ưu điểm của nhau.

Quan niệm của Nietzsche nhắc nhở rằng sự gắn kết cảm xúc thật sự thường khởi đầu từ tình bạn chứ không phải các lời tỏ tình nồng nhiệt. Những cặp đôi bền vững thường là những người giữ được sự tò mò về nhau, tiếp tục chia sẻ trải nghiệm và tận hưởng sự hiện diện của nhau thay vì chỉ dựa vào cảm xúc lãng mạn.

Ý tưởng này vẫn còn nguyên giá trị hơn một thế kỷ sau khi Nietzsche qua đời, đặc biệt trong thời đại mà tình yêu đôi khi bị phóng đại quá mức qua mạng xã hội và những cử chỉ hoành tráng. Tình bạn chân thành trong hôn nhân được xem là sức mạnh bền lâu giúp vượt qua mọi mùa thay đổi của cuộc sống.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.