Khu thí điểm tại Lebanon thử thách lòng tin quốc tế vào quyền lực nhà nước

Chính quyền Lebanon đang tiến hành giai đoạn đầu của các "pilot zones" tại khu vực phía nam đất nước, trong khuôn khổ một cơ chế được phát triển đồng thời với các cuộc đàm phán do Mỹ bảo trợ giữa Lebanon và Israel. Đây được coi là bước đi thực tiễn đầu tiên nhằm kiểm chứng hiệu quả của mô hình này, trước khi có thể áp dụng rộng rãi sang các vùng lãnh thổ khác. Theo kế hoạch, vòng đàm phán thứ bảy dự kiến sẽ diễn ra tại Rome vào đầu tháng 8, trong đó vấn đề khu thí điểm sẽ là chủ đề quan trọng.

Ba khu vực được lựa chọn tiến hành thí điểm là Zawtar al-Gharbiyeh, Froun và Srifa. Việc chọn lựa này không chỉ dựa trên các cân nhắc quân sự mà còn bao gồm cả những thỏa thuận đạt được trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun tuần trước. Mục tiêu đặt ra là xây dựng một mô hình có thể mở rộng dần dần, mang lại sự ổn định an ninh và quyền kiểm soát của nhà nước tại các khu vực nhạy cảm.

Giai đoạn đầu tiên không chỉ tập trung vào việc triển khai lực lượng quân sự mà còn hướng tới đánh giá toàn diện quá trình thực thi, nhằm tạo cơ sở chắc chắn cho các bước tiếp theo. Đại biểu Quốc hội Ibrahim Mneimneh nhận định rằng kế hoạch khu thí điểm tập trung giải quyết sự nghi ngờ về khả năng mở rộng quyền lực của nhà nước Lebanon. Theo ông, việc triển khai đồng thời, từng bước với Israel rút lui, nhà nước hiện diện, quản lý vũ khí và xây dựng lại cơ sở hạ tầng là phương án khả thi nhất để thực hiện các cam kết và tránh lợi dụng từ các bên.

Ông Mneimneh cho biết trở ngại lớn nhất đến từ sự thiếu tin tưởng vào nhà nước Lebanon, bên cạnh đó, vấn đề vũ khí của Hezbollah có thể bị sử dụng làm lý do trì hoãn tiến trình. Ông nhấn mạnh rằng việc xử lý vũ khí như một gói duy nhất có thể khiến Israel kéo dài sự chiếm đóng và cũng khiến Hezbollah có cớ duy trì vũ khí của mình.

Chính vì vậy, một quá trình chuyển giao theo từng giai đoạn được đánh giá là thực tế hơn so với việc giao toàn bộ nhiệm vụ cho nhà nước một lúc. Đây cũng là cách để tăng áp lực buộc Israel phải rút lui trong khi năng lực của nhà nước Lebanon được xây dựng, hạn chế hoài nghi về khả năng hoàn thành nhiệm vụ.

Đại biểu Mneimneh cảnh báo thời gian là yếu tố quyết định trong quá trình này. Những hạn định kéo dài có thể làm phá sản toàn bộ ý tưởng và tạo điều kiện cho Hezbollah nghi ngờ về mục đích cũng như hiệu quả của tiến trình. Ông kêu gọi Israel rút lui đồng thời với việc khôi phục quyền lực nhà nước trên cơ sở lịch trình rõ ràng và nhanh chóng.

“Bất cứ sự trì hoãn nào kéo dài đều bị hiểu như việc hợp thức hóa sự chiếm đóng,” ông nói và nhấn mạnh cần sự hỗ trợ quốc tế để củng cố chính quyền và quân đội Lebanon trong giai đoạn này. Ông cũng nhận xét rằng tuy Hezbollah phản đối kế hoạch, những phát ngôn gần đây có phần dịu dàng hơn và cho thấy chấp nhận thực tế mới.

Về phía các nhân vật chính trị Lebanon, ông Mneimneh đánh giá cao quan điểm của Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri, người đã hoan nghênh tiến trình này và cho rằng nó phù hợp với những yêu cầu trước đây của ông. Ông cũng nhấn mạnh rằng mô hình khu thí điểm không nhằm thay thế yêu cầu Israel rút quân, một quyền không thể thương lượng của Lebanon, mà chỉ là cơ chế nhằm thúc đẩy quá trình này và ngăn Israel viện cớ kéo dài chiếm đóng.

Đại diện của khối Strong Republic thuộc Liên minh Lực lượng Lebanon, nghị sĩ Fadi Karam, cho biết việc triển khai quân đội tại các khu thí điểm sẽ là phép thử đối với cả chính quyền Lebanon và cộng đồng quốc tế. Ông cảnh báo nếu thành công, nó sẽ củng cố quyền lực nhà nước, chấm dứt tình trạng vũ khí trái pháp luật trên lãnh thổ, ngược lại thất bại sẽ gây hậu quả nghiêm trọng cho đất nước.

Karam nhấn mạnh đây là thách thức mới đối với chính quyền và quân đội trong việc thiết lập an ninh và mở rộng kiểm soát nhà nước. Ông cũng đề cập tới vai trò của Mỹ trong việc đảm bảo điều kiện thuận lợi cho quân đội Lebanon thực thi nhiệm vụ, đồng thời ngăn chặn gây cản trở từ Israel và tiếp tục hỗ trợ nâng cao năng lực quân sự.

Đại biểu này cho biết tiến trình còn phụ thuộc vào sự không cản trở của Hezbollah. Tuy nhiên, ông kỳ vọng nếu chính quyền Lebanon quyết tâm thì tình hình sẽ tiến triển tích cực. Ông nhấn mạnh triển khai thành công sẽ gia tăng niềm tin quốc tế, đặc biệt từ Washington, và mở ra con đường cứu vãn Lebanon khỏi sự tồn tại của vũ khí bất hợp pháp và các nhóm vũ trang ngoài quyền kiểm soát nhà nước.

Sau giai đoạn thí điểm, việc mở rộng quyền lực của nhà nước và quân đội sẽ tiếp tục, tạo điều kiện cho các hành động nghiêm túc hơn nhằm loại bỏ vũ khí trái phép và chấm dứt sự hiện diện của Israel trên đất Lebanon. Đây vừa là thử thách về lòng tin, vừa là bài kiểm tra an ninh quan trọng với quân đội Lebanon, đòi hỏi quyết tâm chính trị rõ ràng để bảo đảm thành công.

Ông Karam nhấn mạnh: “Nhà nước và quân đội không được phép thất bại trong nhiệm vụ này, bởi thất bại sẽ là thảm họa đối với Lebanon.” Thành công trên thực địa cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến vòng đàm phán tiếp theo với Israel.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.