Tranh cãi giữa NAMA và NCAA về phân chia phí vé làm dấy lên lo ngại về tương lai ngành hàng không Nigeria

Những điểm chính

• Đề xuất tăng phần chia của NAMA trong khoản 5% phí vé đang gây tranh cãi gay gắt giữa NAMA và NCAA.

• NAMA quản lý hệ thống hàng không phức tạp và vận hành liên tục 24/7, trong khi NCAA tập trung vào giám sát an toàn và chứng nhận.

• NAMA chỉ nhận khoảng 23% phần phí vé trong khi NCAA nhận gần 56%, làm dấy lên thắc mắc về sự hợp lý của phân chia hiện nay.

• Ủy ban Hành động Chung của NCAA đề xuất thương mại hóa NAMA để tăng nguồn vốn đầu tư công nghệ hiện đại.

• Chuyên gia cho rằng sự phát triển ngành hàng không Nigeria cần ổn định chính sách và đầu tư phù hợp với quy mô hoạt động thực tế, tránh ảnh hưởng chính trị.

Khúc mắc trong phân chia 5% phí vé hành khách

Các tranh luận gay gắt đang diễn ra giữa Cơ quan Quản lý Vùng trời Nigeria (NAMA) và Cơ quan Hàng không Dân dụng Nigeria (NCAA) xoay quanh việc phân chia khoản phí 5% trên doanh thu bán vé máy bay. Đề xuất tăng phần ngân sách dành cho NAMA, hiện đang được Quốc hội Nigeria xem xét, đã trở thành một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất trong ngành hàng không nước này.

Trong khi các công đoàn lao động tại NCAA cảnh báo việc giảm phân chia ngân sách cho cơ quan này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến công tác giám sát an toàn hàng không, nhiều chuyên gia và các nhà ủng hộ dự luật cho rằng, cơ cấu phân chia phải phản ánh đúng gánh nặng vận hành khổng lồ mà NAMA đang gánh chịu hàng ngày.

Vai trò then chốt của NAMA trong vận hành hệ thống hàng không

Vấn đề tranh cãi tập trung vào câu hỏi cốt lõi: Liệu tỷ lệ phân chia hiện tại có phản ánh chính xác trách nhiệm và nhu cầu tài chính của đơn vị cung cấp dịch vụ dẫn đường hàng không tại Nigeria hay không? Nhiều chuyên gia ngành hàng không cho rằng câu trả lời là không.

Khác với các cơ quan quản lý chỉ tập trung vào các nhiệm vụ cấp chứng nhận, kiểm tra và giám sát tuân thủ, NAMA chịu trách nhiệm vận hành toàn bộ hạ tầng hàng không 24/7. Mọi chuyến bay đi qua Nigeria, từ khâu lập kế hoạch bay đến lúc hạ cánh an toàn, đều phụ thuộc vào hệ thống của NAMA.

Các công nghệ hàng không hiện đại không chỉ giới hạn trong việc giao tiếp qua radio giữa phi công và kiểm soát viên, mà đã phát triển thành mạng lưới tổng hợp gồm Hệ thống Liên lạc, Dẫn đường và Giám sát (CNS). NAMA quản lý và duy trì nhiều thiết bị cao cấp như Hệ thống Hạ cánh Dụng cụ, Doppler VOR, Radar, ADS-B, trạm VHF và các hệ thống tự động hóa kỹ thuật số rải rác khắp nơi, nhiều trong số đó ở những vùng xa xôi với hạ tầng hạn chế.

Đầu tư lớn và vận hành liên tục để đảm bảo an toàn hàng không

Theo chuẩn của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), hệ thống dẫn đường cần được hiệu chuẩn định kỳ, nâng cấp phần mềm và thay thế linh kiện đắt đỏ. Nhiều thiết bị phải sử dụng máy phát điện diesel liên tục do nguồn điện lưới không ổn định. Các kỹ thuật viên phải làm việc ở nhiều địa hình khó khăn để bảo đảm duy trì dịch vụ thông suốt.

Theo người ủng hộ dự luật, từ khi công thức phân chia hiện tại được thiết lập, ngành hàng không đã thay đổi sâu sắc nhờ sự phát triển của dẫn đường vệ tinh, truyền thông kỹ thuật số, an ninh mạng, các phương pháp dẫn đường dựa trên hiệu suất, giám sát từ xa và tự động hóa tích hợp. Để không bị tụt hậu về công nghệ, Nigeria cần đầu tư liên tục hàng tỷ naira vào cơ sở hạ tầng hàng không hiện đại.

Khác với các cơ quan làm việc theo giờ hành chính, NAMA vận hành liên tục với đội ngũ kiểm soát viên không lưu, kỹ sư và chuyên gia truyền thông làm việc 24/7 để đảm bảo dịch vụ dẫn đường không bị gián đoạn. Do đó, các nhà ủng hộ điều chỉnh phần phân chia ngân sách cho rằng yêu cầu cung cấp dịch vụ liên tục của NAMA xứng đáng được tính đến trong việc phân bổ nguồn thu.

Quan điểm các bên và đề xuất cải cách

Phi công nghỉ hưu Mohammed Badamosi nhấn mạnh sự cần thiết của việc đánh giá thực tế vai trò và quy mô hoạt động của từng cơ quan trong ngành hàng không. Theo ông, NAMA có lực lượng nhân sự lớn trải rộng ở gần như tất cả sân bay trong cả nước, trong khi NCAA chỉ duy trì các văn phòng khu vực quy mô nhỏ hơn.

Ông cũng lưu ý NAMA chịu trách nhiệm mua sắm, lắp đặt, hiệu chuẩn và bảo trì các thiết bị dẫn đường đắt đỏ, tuân thủ tiêu chuẩn ICAO, đồng thời cung cấp nguồn điện liên tục mặc dù chi phí diesel ngày càng cao. Ngoài ra, tập huấn nhân sự liên tục cũng là yếu tố bắt buộc để theo kịp tiến bộ công nghệ.

Badamosi đặt dấu hỏi về việc NCAA hiện nhận khoảng 56% tiền phí bán vé trong khi NAMA chỉ nhận 23%, trong khi hoạt động tạo ra nguồn thu lớn chủ yếu nằm trong môi trường vận hành của NAMA.

Trong khi đó, Ủy ban Hành động Chung của NCAA phản đối việc giảm ngân sách cho cơ quan này và đề xuất phương án thương mại hóa hoặc cổ phần hóa NAMA để tăng khả năng huy động vốn từ nguồn tư nhân và thị trường tài chính, qua đó hỗ trợ việc nâng cấp công nghệ lớn thay vì phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, bên ủng hộ dự luật tăng phần chia hiện tại cho rằng thương mại hóa là mục tiêu dài hạn, lúc này NAMA vẫn cần được tăng cường tài chính theo luật định để thực hiện nhiệm vụ hiện tại hiệu quả.

Ý kiến chuyên gia và tầm nhìn phát triển ngành hàng không Nigeria

Theo số liệu ngân sách, NAMA còn có nguồn thu từ các khoản phí bay qua, dung dịch không lưu, dịch vụ phi dẫn đường, dịch vụ bay thuê chuyến, hiệu chuẩn, đánh giá vật cản và các hoạt động chuyên biệt khác. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng các nguồn thu này không đủ để đầu tư nâng cấp hạ tầng cần thiết.

Người từng là Chỉ huy Sân bay quốc tế Murtala Muhammed, Thiếu tá John Ojikutu (nghỉ hưu), ủng hộ việc xem xét lại công thức phân chia sao cho phản ánh đúng vai trò khai thác và mức độ tài chính của các cơ quan hàng không, đồng thời tránh để chính trị chi phối quá trình phát triển các tổ chức.

Ông dẫn chứng Nigeria từng là điểm sáng đào tạo an ninh hàng không cho nhiều nước châu Phi, ví dụ như Rwanda, thể hiện tiềm năng phát triển ngành trong khu vực. Điều ông lo ngại là sự tăng trưởng chậm và thiếu ổn định trong vòng 20 năm qua dù số lượng sân bay tăng lên.

Thiếu tá Ojikutu nhấn mạnh: "Chúng ta cần tiếp tục phát triển chuyên nghiệp, ổn định các tổ chức và hướng tới kế hoạch lâu dài thay vì để chính trị chi phối. Việc có đến 13 bộ trưởng phụ trách ngành hàng không trong 26 năm qua không phải là dấu hiệu của sự tăng trưởng bền vững."

Ông kiến nghị các nhà làm chính sách cần tập trung hơn vào những cải cách nhằm thúc đẩy ngành hàng không Nigeria phát triển song hành cùng các quốc gia khác trong khu vực và toàn cầu.

Kết lại, tranh cãi giữa NAMA và NCAA không đơn thuần là vấn đề phân chia ngân sách, mà còn là hồi chuông cảnh báo về sự cần thiết của việc bám sát thực tế hoạt động và đầu tư cần thiết để đảm bảo an toàn và phát triển bền vững cho ngành hàng không Nigeria trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao NAMA và NCAA tranh luận về phân chia 5% phí vé?

Tranh luận xảy ra vì có đề xuất tăng phần chia của NAMA từ khoản 5% phí vé, gây lo ngại ảnh hưởng đến ngân sách của NCAA và hoạt động giám sát an toàn.

Vai trò chính của NAMA trong ngành hàng không Nigeria là gì?

NAMA chịu trách nhiệm vận hành hệ thống dẫn đường và hạ tầng hàng không 24/7, đảm bảo an toàn cho các chuyến bay qua không phận Nigeria.

NCAA đề xuất giải pháp gì trong tranh cãi tài chính với NAMA?

NCAA đề xuất thương mại hóa hoặc cổ phần hóa NAMA để tăng khả năng huy động vốn tư nhân và tài chính quốc tế cho các dự án công nghệ.

Chuyên gia đề xuất gì để phát triển ngành hàng không Nigeria?

Họ kêu gọi xem xét lại công thức phân chia theo quy mô và công việc thực tế, giảm can thiệp chính trị, đảm bảo sự phát triển bền vững và ổn định.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.