Bốn hội nghị mở rộng EU trong một ngày: Sự kiện hiếm hoi tại Brussels
Ngày thứ Ba vừa qua đã chứng kiến sự kiện chưa từng có kể từ năm 2002, khi cùng lúc diễn ra bốn hội nghị chính phủ liên quan đến việc mở rộng Liên minh châu Âu (EU) với các quốc gia Ukraine, Montenegro, Moldova và Albania. Sự kiện này được giới chức Brussels gọi là "Siêu thứ Ba" và phản ánh kỳ vọng về đà tiến mạnh mẽ trong tiến trình mở rộng EU, tuy nhiên thực tế cho thấy chỉ có Montenegro là quốc gia duy nhất có triển vọng gia nhập một cách thiết thực trong tương lai gần.
Các giai đoạn mở rộng EU và vai trò then chốt của cluster pháp luật
Theo quy trình được EU áp dụng từ năm 2020, tiến trình đàm phán gia nhập EU được phân chia thành 35 chương, nhóm thành sáu lĩnh vực chính (cluster). Cluster đầu tiên, liên quan đến các vấn đề nền tảng về nhà nước pháp quyền và chống tham nhũng, luôn được mở ra đầu tiên và là chương cuối cùng được kết thúc. Một quốc gia chỉ có thể khóa các chương khác khi hoàn thành các mục tiêu trung gian của giai đoạn này.
Ukraine và Moldova đã được mở cluster đầu tiên cách đây một tháng. Gần đây, họ tiếp tục mở cluster thứ sáu, liên quan đến chính sách đối ngoại, bao gồm việc điều chỉnh các thỏa thuận liên kết và chính sách an ninh chung. Mặc dù đây là bước tiến, nó vẫn chưa đáp ứng sự kỳ vọng lớn từ Kiev khi họ mong muốn cùng lúc mở rộng toàn bộ năm cluster còn lại.
Thách thức chính trị làm chậm tiến trình của Ukraine
Hungary gây ảnh hưởng đáng kể đến tiến trình của Ukraine. Dù thủ tướng mới, ông Péter Magyar, chấm dứt thái độ cứng rắn như người tiền nhiệm Viktor Orbán, Budapest vẫn đặt ra hai điều kiện quan trọng: Thứ nhất, Ukraine phải thực hiện các cam kết bảo vệ quyền lợi của người thiểu số Hungary tại Transcarpathia; thứ hai, không được áp dụng thủ tục gia nhập nhanh. Budapest còn ngăn chặn một bức thư chung của EU cho phép mở chuỗi cluster còn lại, lo ngại rằng điều này có thể được coi là ưu ái cho Ukraine và Moldova.
Ngoài Hungary, nhiều quốc gia khác như Pháp và Hà Lan được cho là theo cùng lập trường, không muốn đẩy nhanh quá trình dù không công khai bày tỏ. Thêm vào đó, những tranh cãi gần đây giữa tổng thống Ukraine Vladimir Zelensky và Ba Lan về cách nhìn nhận Lực lượng Khởi nghĩa Ukraine cũng làm gia tăng sự dè dặt từ một số quốc gia thành viên EU.
Dự kiến và kịch bản gia nhập EU của Ukraine và Moldova
Đăng ký bản tin QMVN
Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
Do các rào cản về chính trị và các xử lý song phương, các cluster mở rộng cho Ukraine chỉ được mở từng bước và khó có khả năng gia nhập EU trước năm 2028 như kỳ vọng trước đây. Nhiều nhà ngoại giao EU dự đoán thời điểm có thể xảy ra là sau năm 2034. Do đó, trong đàm phán ngân sách tài chính 2028-2034, EU không chuẩn bị kế hoạch tài chính cho một thành viên Nga mới.
Để giải quyết thực tế này, Đức đã đề xuất một dạng "tư cách hội viên liên kết" với quyền quan sát cho Ukraine như bước trung gian trước khi trở thành thành viên chính thức. Vấn đề này dự kiến sẽ được Hội đồng châu Âu thảo luận vào tháng 10 tới đây. Tuy nhiên, việc thực hiện các kế hoạch cải cách để đáp ứng tiêu chuẩn pháp luật của EU tại Ukraine vẫn còn rất hạn chế.
Những vấn đề của Albania và tiềm năng thực tế của Montenegro
Albania, quốc gia láng giềng trong khu vực, đã được các thành viên EU công nhận hoàn thành các mục tiêu trung gian về nhà nước pháp quyền hồi tháng 5. Nhờ đó, lần đầu tiên nước này đã được phép đóng ba chương gồm khoa học nghiên cứu, giáo dục và văn hóa cũng như chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, các nhà ngoại giao EU vẫn bày tỏ thái độ dè dặt và cho rằng Albania vẫn gặp phải tình trạng tham nhũng hệ thống, một vấn đề làm giảm giá trị tích cực trong quá trình đàm phán. Chỉ số nhận thức tham nhũng của tổ chức Transparency International năm nay cho thấy Albania tụt hạng từ vị trí 80 xuống 91.
Trong khi đó, Montenegro đang là ứng viên đi đầu trong tiến trình gia nhập EU tại khu vực này với 16 chương được tạm thời đóng, chiếm gần một nửa tổng số 35 chương. EU đặt mục tiêu hoàn thành đàm phán gia nhập với Montenegro vào đầu năm tới, đồng thời bắt đầu soạn thảo bản dự thảo hiệp ước gia nhập. Mặc dù mục tiêu "28 tới 2028" được đại diện ủy ban mở rộng Marta Kos nhấn mạnh, các nhà ngoại giao đánh giá đây vẫn là mục tiêu rất tham vọng do quá trình phê chuẩn có thể kéo dài thêm hai năm nếu mọi việc thuận lợi.
Những điều rút ra từ bài viết
- Quá trình mở rộng EU bao gồm nhiều bước phức tạp và đòi hỏi cải cách pháp luật nghiêm ngặt, đặc biệt về nhà nước pháp quyền và chống tham nhũng.
- Chỉ Montenegro đang tiến gần tới việc hoàn thiện các tiêu chí gia nhập EU với tiến triển rõ rệt và số chương đàm phán đã hoàn thành nhiều nhất.
- Tiến trình gia nhập EU của Ukraine và Moldova bị cản trở do vấn đề chính trị giữa các quốc gia thành viên, đặc biệt là vai trò của Hungary.
- Albania gặp khó khăn trong việc cải thiện hệ thống pháp luật và chống tham nhũng, ảnh hưởng tiêu cực đến tiến trình gia nhập EU.
- Liên minh châu Âu đang xem xét giải pháp tư cách hội viên liên kết có quyền quan sát cho Ukraine như bước trung gian trước khi trở thành thành viên chính thức.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
