Chiến tranh khu vực mở rộng từ eo biển Hormuz đến Jordan với xung đột Mỹ - Iran

Xung đột gần đây giữa Mỹ và Iran bắt đầu từ tranh chấp về quyền kiểm soát và hoạt động qua lại tại eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới. Mỹ đã tiến hành chín đêm liên tiếp các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự ở khu vực ven biển phía Nam Iran vào cuối tuần trước, thể hiện sự quyết liệt trong việc giảm khả năng quân sự của Iran và đảm bảo dòng chảy thương mại qua eo biển này không bị gián đoạn.

Đáp lại, Iran mở rộng phạm vi tấn công nhằm vào các căn cứ Mỹ tại nhiều quốc gia trong khu vực bao gồm Oman, Qatar, Bahrain, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và lãnh thổ người Kurd ở Iraq. Đáng chú ý, thời điểm này Jordan, nơi có nhiều căn cứ quân sự Mỹ, đã trở thành mục tiêu trọng điểm trong phản ứng của Iran, đánh dấu sự chuyển hướng chiến lược so với giai đoạn đầu của cuộc xung đột.

Jordan hiện là nơi đặt hai căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ gồm căn cứ không quân Muwaffaq al Salti (Azraq Air Base), được xem là cơ sở lớn nhất và quan trọng nhất của Lực lượng Mỹ tại Jordan, cùng với tiền đồn nhỏ Tower 22 gần biên giới phía Đông Bắc giáp Syria và Iraq. Ngoài ra, theo thỏa thuận hợp tác quốc phòng năm 2021 giữa Mỹ và Jordan, quân đội Mỹ còn có quyền sử dụng nhiều cơ sở quân sự khác của Jordan.

Vào cuối tuần trước, vụ tấn công tên lửa của Iran nhằm vào căn cứ Salti đã khiến hai lính Mỹ thiệt mạng, nhiều người khác bị thương. Một quân nhân Mỹ khác cũng hy sinh trong vụ tấn công tại Iraq. Trung tâm chỉ huy quân sự Iran xác nhận đã thực hiện cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào các bồn nhiên liệu tại căn cứ Jordan, đồng thời cho biết đã phá hủy một số trực thăng Mỹ tại đây.

Do các vụ tấn công tên lửa của Iran khiến phần lớn căn cứ Mỹ tại vịnh Ba Tư bị thiệt hại, Jordan nổi lên như một điểm đặt quân và vũ khí quan trọng của Mỹ trong khu vực. Việc Iran tập trung vào Jordan – quốc gia tiếp giáp Israel, Saudi Arabia, Iraq và khu Bờ Tây bị chiếm đóng – cho thấy chiến tranh khu vực đang được mở rộng cả về mặt địa lý lẫn mục tiêu chiến lược.

Mỹ hiện ưu tiên làm suy yếu năng lực quân sự của Iran và ngăn chặn Tehran đóng cửa tuyến vận tải qua eo biển Hormuz. Ngược lại, Iran kiên quyết bảo vệ quyền kiểm soát khu vực này đồng thời muốn giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ xung quanh lãnh thổ mình thông qua các cuộc tấn công rầm rộ nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ trong nhiều nước.

Dù cuộc chiến còn tiếp diễn, cả hai phía đều cho thấy dấu hiệu muốn mở đường cho đối thoại ngoại giao. Nhiều quốc gia vùng Vịnh đã đề xuất lệnh ngừng bắn 10 ngày nhằm giảm căng thẳng. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Qatar đã kêu gọi hạ nhiệt tình hình.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi khẳng định Tehran đã trở thành một “tác nhân chiến lược quan trọng” và thời điểm thích hợp để đàm phán là khi đã đạt được các thành tựu đáng tin cậy trên chiến trường. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Iran nhấn mạnh họ sẽ không nhượng bộ về quyền kiểm soát eo biển Hormuz, mà đây là điểm mấu chốt trong xung đột.

Cuộc chiến của Iran được chỉ đạo chủ yếu bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Tướng Ahmad Vahidi, người được cho là đang lãnh đạo IRGC từ phía sau màn hậu trường, đóng vai trò then chốt trong chiến lược chiến tranh bất đối xứng của Iran. Hồ sơ chi tiết về Tướng Vahidi đã được The Hindu đăng tải gần đây.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.