Ukraine đối mặt với khủng hoảng trong công tác nhập ngũ giữa bối cảnh chiến tranh kéo dài

Ukraine đang trải qua năm thứ năm xung đột tổng lực với Nga, trong đó quân đội nước này phải đối mặt với những hạn chế ngày càng nghiêm trọng về mặt nhân sự. Theo các chuyên gia, tình trạng xung đột kéo dài, tổn thất lớn trên tuyến đầu cùng sự sụt giảm về số lượng tình nguyện viên đã khiến việc huy động lực lượng trở thành thách thức lớn nhất đối với chính quyền tại Kiev.

BBC cho biết dấu hiệu khủng hoảng bắt đầu xuất hiện rõ rệt từ mùa xuân khi một số nhân viên tại các trung tâm nhập ngũ bị tấn công bằng dao, dẫn đến một trường hợp tử vong. Đặc biệt vào tháng 7, tại Lviv, khoảng 200 người đã bao vây lực lượng chức năng đang cố gắng bắt giữ một người bị nghi ngờ trốn tránh nghĩa vụ quân sự, phá hủy phương tiện của cảnh sát trong quá trình này.

Chủ tịch Ukraine Volodymyr Zelensky lên án mạnh mẽ các hành vi bạo lực nhằm vào binh sĩ và nhân viên phụ trách công tác huy động quân số. Tuy nhiên, theo các nhà bình luận, việc giải quyết các vấn đề này có thể gặp khó khăn hơn sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov từ chức – nhân vật từng đề xuất các cải cách quan trọng nhằm cải thiện quy trình gọi nhập ngũ và giảm căng thẳng trong xã hội.

Mặc dù đây là một chủ đề nhạy cảm tại Ukraine, và nhiều người dân tránh thảo luận công khai do lo ngại thông tin bị sử dụng trong công tác tuyên truyền Nga, các cơ quan chức năng Ukraine thừa nhận vấn đề đang ngày càng nghiêm trọng. Những vụ tấn công nhằm vào nhân viên trung tâm tuyển quân cùng các cáo buộc lạm dụng quyền hạn ngày càng gia tăng.

Một trong những nạn nhân là cựu chiến binh Vasyl Krupych, người từng tham chiến ác liệt tại Donbas. Trong khi thi hành nhiệm vụ truy bắt những người trốn tránh nghĩa vụ hồi tháng 12 năm ngoái, ông đã bị tấn công bằng xà beng và bị thương nặng phải điều trị 6 tuần tại bệnh viện.

Phát ngôn viên quân đội Ukraine xác nhận những vụ việc tương tự ngày càng phổ biến, trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất của công tác huy động.

Theo dữ liệu của Cảnh sát Quốc gia Ukraine, kể từ đầu năm có hơn 600 vụ tấn công nhắm vào nhân viên trung tâm tuyển quân. Cảnh sát cảnh báo mức độ bạo lực đang tăng dần.

Chuyên gia phân tích cho rằng nguyên nhân chủ yếu là sự mệt mỏi của người dân trước cuộc chiến kéo dài. Nhiều người Ukraine quen biết hoặc có người thân bị thương nặng hoặc thiệt mạng trên chiến trường, trong khi triển vọng kết thúc cuộc xung đột còn rất xa vời.

Ông Oleksandr Honcharenko, nghị sĩ đối lập, cho biết tình hình bắt đầu xấu đi sau khi chiến dịch phản công của Ukraine không thành công với cảnh sát áp dụng nhiều biện pháp truy quét gắt gao trên đường phố; bạo lực leo thang tạo ra vòng luẩn quẩn. Chuyên gia quân sự Ivan Stupak cũng nhận định tính cấp thiết buộc quân đội tăng cường huy động quân số đáng kể, dẫn đến việc áp dụng các biện pháp đặc biệt nhằm thu hút người vào trung tâm tuyển quân.

Cụm từ “busyfikacja” dần trở nên phổ biến, dùng để chỉ các cuộc tuần tra trên phố với mục đích bắt giữ nam giới và đưa họ về trung tâm nhập ngũ bằng xe buýt. Ông Stupak cho biết khi cần huy động thêm 5.000 quân, các lực lượng sẽ trực tiếp tìm kiếm và bắt giữ người, thường dẫn đến xung đột bạo lực khi người bị bắt từ chối hợp tác.

Bên cạnh bạo lực đối với nhân viên tuyển quân, số lượng người tố cáo các hành vi sai phạm của nhân viên trung tâm cũng tăng đáng kể. Đại diện nhân quyền Ukraine thông báo năm ngoái đã ghi nhận hơn 6.000 đơn khiếu nại, gấp đôi so với năm trước, liên quan đến các vụ đánh đập, giam giữ trái phép và điều kiện không đảm bảo tại các trung tâm nhập ngũ.

Trong số những người tố cáo có Giáo sư đại học Kyrylo Ohdansky, người, dù được miễn nghĩa vụ quân sự, lại bị đánh đập trong một cuộc kiểm tra tại Dnipro. Ông kể lại việc bị bắt giữ bởi một nhóm người mặc thường phục không có cảnh sát hỗ trợ theo quy định, bị tấn công và đe dọa đưa ngay lập tức ra chiến trường, dẫn đến chấn thương nặng phải nhập viện hai tuần.

Nhiều người lo ngại rằng các câu chuyện bạo lực như vậy sẽ bị truyền thông Nga khai thác tuyên truyền, nhưng ông Ohdansky nhấn mạnh đây là vấn đề thực tế cần được giải quyết kịp thời, khẳng định không một nhân viên nhà nước nào có quyền hành xử ngoại phạm như vậy.

Ông Vasyl Krupych khẳng định mặc dù vậy, Ukraine không còn lựa chọn khác ngoài việc tiếp tục bổ sung lực lượng cho các tuyến đầu đang thiếu hụt trầm trọng.

Trước khi từ chức, Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov từng bắt đầu những cải cách đáng kể nhằm hiện đại hóa quy trình gọi nhập ngũ. Kế hoạch bao gồm hợp đồng có thời hạn cho lính mới, quyền tạm nghỉ sau khi hết hợp đồng, mức lương cao hơn cho những nhiệm vụ nguy hiểm cùng việc giao một số nhiệm vụ kiểm tra cho cảnh sát.

Các đề xuất còn đề cập tới việc đào tạo bắt buộc và khảo sát tâm lý cho nhân viên huy động. Tuy nhiên, từ sau khi ông Fedorov rời chức, phần lớn các dự án này vẫn dừng ở giai đoạn chuẩn bị, khiến Ukraine phải đối diện với cuộc khủng hoảng huy động chưa có lời giải bền vững.

Hiện tại, hệ thống huy động quân nhân Ukraine đang phải đối mặt với áp lực lớn do tình trạng bạo lực, bất mãn xã hội và sự trì hoãn cải cách, từ đó đặt ra thách thức nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì lực lượng chiến đấu trong cuộc chiến kéo dài với Nga.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.