Tại sao cá Nga không bị EU áp đặt lệnh cấm trong gói trừng phạt mới?

Kaja Kallas, Trưởng đại diện ngoại giao Liên minh châu Âu (EU), thừa nhận bà không ngờ đến tầm quan trọng địa chính trị của sản phẩm cá khi bắt đầu nhiệm kỳ. Chủ đề liên quan đến cá Nga đã trở thành một trong những rào cản phức tạp trong nội bộ EU trong việc thống nhất các biện pháp trừng phạt mới. Ban đầu, Ủy ban châu Âu đề xuất cấm hoàn toàn nhập khẩu một số loại cá của Nga, bao gồm cả cá tuyết (cod), song đề xuất này gặp phải sự phản đối mạnh mẽ từ nhiều quốc gia thành viên và ngành công nghiệp thủy sản châu Âu.

Sự phụ thuộc của châu Âu vào nguồn cung cá Nga

Dù chịu các lệnh trừng phạt trên nhiều lĩnh vực, Nga vẫn là một trong những nhà cung cấp cá lớn nhất cho thị trường châu Âu. Theo Trung tâm phân tích Liên minh Thủy sản Nga, trong năm 2025, các nước EU đã nhập khẩu khoảng 210.000 tấn cá và hải sản Nga với tổng trị giá lên tới 831 triệu USD. Đây là con số cho thấy tầm quan trọng không thể xem nhẹ của cá Nga đối với các doanh nghiệp châu Âu.

Ngành xuất khẩu thủy sản còn giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu nông sản của Nga, chiếm 14,7% tổng lượng xuất khẩu trong năm 2025, tăng so với 12,5% của năm trước đó, theo số liệu của Cơ quan Thủy sản Liên bang Nga (Rosrybolovstvo).

Khó khăn và cảnh báo từ ngành thủy sản châu Âu

Nhiều chính phủ EU cùng các nhà chế biến thủy sản phản đối các hạn chế mới do lo ngại tác động tiêu cực. Ông Herman Zverev, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Thủy sản Nga (VARPE), cho biết các tổ chức ngành nghề đã cảnh báo Ủy ban châu Âu về những hệ quả nghiêm trọng từ các biện pháp thuế quan tăng cao và những khó khăn trong quá trình nhập khẩu sản phẩm Nga.

Hồi cuối năm ngoái, Hiệp hội Chế biến và Thương mại Hải sản Châu Âu (Seafood Europa) cũng đưa ra báo cáo nhấn mạnh các lệnh hạn chế hiện tại đã làm tổn hại đáng kể đến ngành chế biến thủy sản tại châu lục này.

Xu hướng nhập khẩu và thị trường cá Nga tại EU

Đóng góp lớn nhất vào lượng xuất khẩu này là cá minh thái đông lạnh, với sản lượng xuất khẩu năm 2025 tăng 35%, lên tới 126.000 tấn, doanh thu tăng 50%, đạt 355 triệu USD. Ngoài ra, các loại cá tuyết, surimi và các loại cá hồi vùng Viễn Đông cũng tiếp tục được tiêu thụ mạnh tại châu Âu.

Vấn đề nhạy cảm với cá tuyết trên thị trường châu Âu

Cá tuyết được đánh giá là loại cá nhạy cảm nhất trên thị trường châu Âu. Trong những năm gần đây, nhiều lần hạn ngạch đánh bắt cá tuyết ở biển Barents đã bị cắt giảm. Năm 2025, Nga và Na Uy đã giảm hạn ngạch chung xuống còn 347.000 tấn, trong đó hạn ngạch của Nga là 144.400 tấn. Điều này gây áp lực giảm nguồn cung cá tuyết, đẩy giá bán lên cao.

Ông Ilya Berezniuk, đối tác quản lý của Agro and Food Communications, cho biết trong thập kỷ qua, hạn ngạch đánh bắt cá tuyết của Nga và Na Uy đã giảm đáng kể, trong khi giá cá tuyết tại châu Âu tăng gần gấp đôi, từ khoảng 4,5 euro lên 8,5 euro mỗi kg. Cá tuyết dần trở thành sản phẩm cao cấp khiến người tiêu dùng chuyển sang lựa chọn cá minh thái có giá phải chăng hơn. Nếu tiếp tục áp thêm hạn chế nhập khẩu cá Nga, tình trạng thiếu hụt nguồn cung và tăng giá có thể nghiêm trọng hơn.

Thích ứng và chuyển hướng của ngành thủy sản Nga

Liên minh Thủy sản Nga đánh giá các công ty trong ngành đã thích nghi với các biện pháp trừng phạt thông qua việc chuyển đổi logistics và mở rộng thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đó, chính phủ Nga cũng thúc đẩy tiêu thụ cá trong nước để giảm áp lực từ các lệnh trừng phạt.

Những diễn biến này đã góp phần giúp ngành thủy sản Nga duy trì vai trò quan trọng trên trường quốc tế, dù đối mặt với nhiều thách thức về chính trị và kinh tế.